بخشیدن مهریه در دفتر اسناد رسمی

بخشیدن مهریه، عملی حقوقی است که پیامدهای مهمی برای طرفین دارد و برای اطمینان از اعتبار و جلوگیری از مشکلات آتی، باید حتماً در دفتر اسناد رسمی ثبت شود. این اقدام، به زن اجازه می دهد تا حق قانونی خود را از همسرش سلب کند و مرد را از تعهد پرداخت مهریه مبری سازد.

مهریه به عنوان یکی از مهم ترین حقوق مالی زن در عقد نکاح، از لحظه جاری شدن صیغه عقد، به مالکیت او درمی آید. این حق، پشتوانه مالی و حمایتی برای زن محسوب می شود و طبق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، زن به محض عقد، مالک مهر می شود و می تواند هرگونه تصرفی که بخواهد در آن بنماید. در نتیجه، بخشیدن، هبه کردن، صلح یا اقرار به دریافت آن، همگی از جمله اختیارات زن در قبال مهریه است.

تصمیم به بخشیدن مهریه، گاهی از روی علاقه و صمیمیت در زندگی مشترک صورت می گیرد و گاهی در شرایط خاص مانند طلاق توافقی یا خلع. اما فارغ از انگیزه، این تصمیم نباید بدون آگاهی کامل از جوانب حقوقی و تفاوت های انواع بخشش مهریه گرفته شود، چرا که هر نوع از بخشش، آثار و پیامدهای متفاوتی، به ویژه در خصوص قابلیت رجوع یا عدم رجوع، به دنبال خواهد داشت. ثبت این اقدام در دفتر اسناد رسمی، سندیت و اعتبار قانونی آن را تضمین می کند و از بروز هرگونه ابهام یا ادعای بعدی جلوگیری می نماید.

بخشیدن مهریه چیست؟ تعاریف و مفاهیم حقوقی پایه

مفهوم بخشش مهریه که گاهی با واژه بذل مهریه نیز شناخته می شود، به معنای اسقاط حق مطالبه مهریه توسط زن به نفع شوهر است. این اقدام حقوقی انواع مختلفی دارد که هر یک از آن ها، از نظر قانونی و به ویژه در خصوص امکان رجوع زن از بخشش مهریه، دارای آثار متفاوتی هستند. شناخت دقیق این تفاوت ها برای اتخاذ تصمیمی آگاهانه و جلوگیری از پشیمانی های آتی، حیاتی است.

تفاوت های کلیدی در انواع بخشش مهریه و آثار حقوقی آن

چهار روش اصلی برای بخشیدن مهریه در نظام حقوقی ایران وجود دارد که تفاوت های بنیادین در ماهیت و پیامدها، به ویژه در قابلیت رجوع دارند. این روش ها عبارتند از ابراء، هبه، صلح و اقرار به دریافت مهریه. انتخاب هر یک از این روش ها، نیازمند دقت و آامل حقوقی است.

۱. ابراء مهریه (محکم ترین نوع بخشش مهریه)

ابراء به معنای بری کردن ذمه شخص مدیون از دین است. در مورد مهریه، وقتی زن مهریه خود را ابراء می کند، به این معنی است که ذمه شوهر را از پرداخت مهریه بری می سازد. ابراء یک عمل حقوقی یک جانبه است و تنها با اراده و قصد زن محقق می شود، حتی اگر مرد از آن بی اطلاع باشد. مهم ترین ویژگی ابراء مهریه این است که قابلیت رجوع ندارد. به عبارت دیگر، پس از ابراء، زن دیگر به هیچ عنوان نمی تواند مهریه خود را مطالبه کند و این اقدام به صورت قطعی، حق مطالبه مهریه را ساقط می کند. ابراء، محکم ترین و غیرقابل بازگشت ترین روش برای بخشش مهریه است و برای مردانی که قصد اطمینان کامل از عدم مطالبه مهریه در آینده را دارند، این روش توصیه می شود.

ابراء مهریه، ذمه زوج را به طور قطعی از پرداخت مهریه بری می سازد و زن پس از آن به هیچ عنوان حق رجوع و مطالبه مجدد نخواهد داشت. این روش، قوی ترین سند برای بخشش مهریه محسوب می شود.

۲. هبه مهریه

هبه به معنای بخشش مالی به دیگری است. در هبه مهریه، زن مهریه خود را به عنوان یک هدیه به شوهرش می بخشد. هبه یک عقد است که نیاز به ایجاب از سوی زن (واقف) و قبول از سوی مرد (متهب) دارد. بر خلاف ابراء، هبه اصولاً قابل رجوع است. یعنی زن می تواند پس از هبه مهریه، در صورتی که عین موهوبه (خود مهریه یا مالی که در ازای آن داده شده) باقی باشد، از هبه خود رجوع کرده و مهریه را مجدداً مطالبه کند. با این حال، مواردی وجود دارد که هبه غیرقابل رجوع می شود؛ از جمله: زمانی که عین موهوبه تلف شده یا به ملکیت دیگری درآمده باشد، یا زمانی که شوهر در عوض هبه مالی به زن بخشیده باشد (هبه معوّض) و یا اگر زن و شوهر فوت کرده باشند. به دلیل قابلیت رجوع، هبه مهریه برای مرد اطمینان خاطر ابراء را ندارد و می تواند منشأ اختلافات آتی باشد.

۳. صلح مهریه

صلح یک عقد لازم است که به معنای تراضی و سازش دو نفر بر سر موضوعی است. در صلح مهریه، زن و شوهر بر سر بخشیدن مهریه به توافق می رسند و ممکن است این بخشش در قبال چیزی (مثلاً دریافت حق طلاق، یک ملک، یا مبلغی پول) باشد یا بدون هیچ عوضی. عقد صلح، همانند ابراء، غیرقابل فسخ است، مگر اینکه طرفین در ضمن عقد صلح، حق فسخ را برای یکی یا هر دو نفر پیش بینی کرده باشند. بنابراین، اگر صلح مهریه بدون شرط فسخ تنظیم شود، زن نمی تواند از آن رجوع کند. این روش می تواند جایگزین مناسبی برای ابراء باشد، به خصوص زمانی که بخشش مهریه در ازای دریافت حقی یا مالی انجام می شود.

۴. اقرار به دریافت مهریه

اقرار به دریافت مهریه به این معناست که زن رسماً و کتباً اقرار می کند که تمام یا قسمتی از مهریه خود را از شوهر دریافت کرده است. طبق قوانین، اقرار بعد از انکار مسموع نیست. یعنی وقتی زن اقرار می کند که مهریه را دریافت کرده، دیگر نمی تواند ادعا کند که آن را دریافت نکرده است و مطالبه مجدد مهریه، پس از چنین اقراری، در دادگاه پذیرفته نمی شود. این روش نیز مانند ابراء، منجر به سقوط قطعی حق مطالبه مهریه می شود و برای جلوگیری از رجوع بعدی، بسیار مؤثر است. با این حال، باید توجه داشت که اقرار به دریافت، صرفاً بیان یک واقعیت است (دریافت مهریه)، نه اسقاط آن.

مزایا و اهمیت ثبت بخشش مهریه در دفتر اسناد رسمی

تصمیم به بخشیدن مهریه، چه از روی تفاهم و عشق باشد و چه در شرایط چالش برانگیز، نیازمند ثبت رسمی است. دفتر اسناد رسمی، محلی است که این اقدام حقوقی به شکلی قانونی، مطمئن و پایدار ثبت می شود. دلایل متعددی برای تأکید بر ثبت رسمی بخشش مهریه وجود دارد که آگاهی از آن ها می تواند به زوجین در اتخاذ تصمیم صحیح یاری رساند.

• اعتبار قانونی بالا و سندیت رسمی در محاکم: سندی که در دفتر اسناد رسمی تنظیم می شود، یک سند رسمی محسوب می گردد. طبق قانون مدنی، اسناد رسمی از اعتبار بالایی برخوردارند و مفاد آن ها نزد مراجع قضایی و اجرایی پذیرفته شده است. این اعتبار، نیاز به اثبات اصالت سند را از بین می برد.
• جلوگیری از هرگونه انکار، تردید یا ادعای بعدی: ثبت رسمی، ابهامات را برطرف می کند. در صورت بروز هرگونه اختلاف در آینده، زن نمی تواند ادعا کند که مهریه اش را نبخشیده یا تحت فشار بخشیده است (مگر اینکه با دلایل قوی و مستند اثبات کند که در زمان امضا، اهلیت نداشته یا تحت اکراه بوده). مرد نیز از این بابت آسوده خاطر خواهد بود.
• شفافیت و وضوح در حقوق و تکالیف طرفین: سند رسمی، جزئیات بخشش مهریه (نوع بخشش، میزان، شروط احتمالی) را به وضوح بیان می کند. این شفافیت، از تفسیرهای متفاوت و بروز سوءتفاهم ها در آینده جلوگیری کرده و حقوق و تکالیف هر دو طرف را مشخص می سازد.
• امکان استعلام و پیگیری آسان: اسناد رسمی در دفاتر اسناد رسمی ثبت و بایگانی می شوند و شماره سند و تاریخ دقیق دارند. این امر، امکان استعلام و پیگیری آسان صحت و سقم سند را در هر زمان فراهم می کند.
• تضمین عدم بازگشت مهریه در صورت انتخاب صحیح: همانطور که پیش تر گفته شد، انتخاب نوع سند (مانند ابراء) به صورت رسمی، تضمین کننده عدم رجوع زن از مهریه خواهد بود. ثبت رسمی این اطمینان را به طور کامل فراهم می آورد.

شرایط قانونی لازم برای صحت بخشیدن مهریه

برای اینکه بخشش مهریه از نظر قانونی معتبر و دارای اثر باشد، باید شرایطی احراز شود. عدم رعایت هر یک از این شرایط می تواند منجر به ابطال یا بی اعتبار شدن سند بخشش مهریه گردد و مشکلات حقوقی فراوانی را برای زوجین به وجود آورد. این شرایط، تضمین کننده صحت و سلامت اراده زن در بخشیدن این حق مالی مهم است.

۱. اهلیت زوجه

اهلیت به معنای توانایی قانونی برای انجام اعمال حقوقی است. برای بخشیدن مهریه، زوجه باید دارای اهلیت کامل باشد که شامل موارد زیر است:

• سن ۱۸ سال تمام: زن باید به سن قانونی بلوغ (۱۸ سال تمام شمسی) رسیده باشد تا بتواند مستقلاً و بدون نیاز به اذن ولی، در اموال خود تصرف کند.
• بلوغ رشدی: علاوه بر سن قانونی، زن باید به رشد فکری و اقتصادی رسیده باشد، یعنی توانایی اداره اموال خود و تشخیص مصلحت در تصرفات مالی را داشته باشد. در عمل، رسیدن به ۱۸ سال تمام معمولاً به منزله بلوغ رشدی تلقی می شود، مگر اینکه خلاف آن ثابت شود.
• سلامت عقل و عدم حجر: زوجه نباید محجور باشد؛ یعنی دچار جنون، سفه یا صغر نباشد. افراد دیوانه یا سفیه (کسانی که توانایی اداره اموال خود را ندارند)، نمی توانند به طور مستقل در اموالشان تصرف کنند و بخشش مهریه توسط آن ها باطل است.

۲. قصد و رضایت کامل و بدون اکراه

مهم ترین شرط برای صحت هر عمل حقوقی، از جمله بخشش مهریه، وجود قصد انشاء (نیت انجام عمل حقوقی) و رضایت کامل بدون هیچگونه اکراه، اجبار یا فریب است. اگر زن تحت فشار، تهدید، فریب یا اجبار (چه از سوی شوهر و چه از سوی اشخاص ثالث) مهریه خود را ببخشد، این بخشش باطل یا غیرنافذ خواهد بود. زن در صورت اثبات اکراه، می تواند بخشش را ابطال کند. دفترداران اسناد رسمی موظفند اطمینان حاصل کنند که زن با اراده آزاد و آگاهی کامل اقدام به بخشش مهریه می کند.

۳. وقوع عقد نکاح

مهریه، حقی است که با جاری شدن عقد نکاح دائم یا موقت، به ذمه مرد مستقر شده و زن مالک آن می شود. بنابراین، بخشیدن مهریه تنها پس از وقوع عقد نکاح صحیح امکان پذیر است. اگر زنی قبل از جاری شدن صیغه عقد، اقدام به بخشیدن مهریه کند، این بخشش از نظر قانونی بی اعتبار و باطل است، زیرا هنوز حقی به عنوان مهریه برای او ایجاد نشده تا آن را ببخشد.

مدارک مورد نیاز برای بخشیدن مهریه در دفترخانه

برای طی کردن مراحل قانونی و ثبت رسمی بخشش مهریه در دفتر اسناد رسمی، فراهم آوردن مجموعه ای از مدارک ضروری است. این مدارک هویت و وضعیت حقوقی زوجین را تأیید کرده و بستر لازم برای تنظیم سند رسمی را فراهم می آورند. در ادامه به این مدارک اشاره شده است:

• سند ازدواج (عقدنامه) یا رونوشت آن: این سند، اصلی ترین مدرک برای اثبات وجود عقد نکاح و تعیین میزان مهریه است. در صورت مفقود شدن سند ازدواج، می توان از دفترخانه ای که عقد در آن جاری شده است، رونوشت برابر اصل تهیه کرد.
• اصل شناسنامه و کارت ملی زوجه: برای احراز هویت زن و اطمینان از اهلیت قانونی او جهت انجام عمل حقوقی.
• اصل شناسنامه و کارت ملی زوج: حضور زوج برای ابراء مهریه (زمانی که زن به تنهایی اقدام به بخشش می کند) الزامی نیست. با این حال، در برخی دفاتر اسناد رسمی یا در مواردی که بخشش مهریه در قبال دریافت مالی، حق طلاق یا توافق خاصی صورت می گیرد، حضور زوج و ارائه مدارک شناسایی وی ضروری خواهد بود. این نکته به وضوح باید در زمان مشاوره حقوقی مشخص شود.

توضیح در مورد لزوم یا عدم لزوم اذن پدر

از نظر قانونی، زن پس از رسیدن به سن بلوغ (۱۸ سال تمام) و رشد، مالک مهریه خود است و می تواند هرگونه تصرفی در آن بنماید، لذا نیازی به اذن پدر یا هر شخص دیگری ندارد. قانوناً، برای بخشیدن مهریه، رضایت و حضور پدر زن لازم نیست. با این حال، در برخی موارد، ممکن است بعضی دفاتر اسناد رسمی، با هدف اطمینان بیشتر از عدم اکراه یا اجبار زن، و یا بر اساس رویه های داخلی خود، درخواست کنند که پدر یا یکی از اولیای زن در جریان قرار گیرد یا حتی حضور یابد. این درخواست قانونی نیست، اما در عمل ممکن است با آن مواجه شوید. در چنین شرایطی، اگر زن از رضایت و اهلیت کامل برخوردار باشد، می تواند به دفترخانه دیگری مراجعه کند که این رویه را دنبال نمی کند.

مراحل گام به گام بخشیدن مهریه در دفتر اسناد رسمی

ثبت رسمی بخشش مهریه در دفتر اسناد رسمی، فرآیندی مرحله به مرحله دارد که با رعایت دقیق آن، می توان از صحت و اعتبار قانونی اقدام اطمینان حاصل کرد. طی کردن این مراحل با آگاهی کامل، از بروز مشکلات احتمالی در آینده جلوگیری می کند.

گام ۱: مشاوره حقوقی تخصصی

پیش از هرگونه اقدام، مشاوره با یک وکیل متخصص خانواده یا مشاور حقوقی مجرب، اهمیت حیاتی دارد. یک وکیل می تواند با بررسی شرایط شما، بهترین نوع بخشش مهریه (ابراء، هبه، صلح یا اقرار) را که متناسب با قصد و نیت شما و اهداف حقوقی تان است، پیشنهاد دهد و شما را از تفاوت ها و پیامدهای هر یک مطلع سازد. این مشاوره به شما کمک می کند تا تصمیمی آگاهانه و بدون پشیمانی اتخاذ کنید و مطمئن شوید که سند تنظیم شده، به درستی منعکس کننده اراده واقعی شماست.

گام ۲: مراجعه به دفتر اسناد رسمی

پس از دریافت مشاوره، زوجه (و در صورت لزوم، زوج) باید به یکی از دفاتر اسناد رسمی مراجعه کند. همانطور که ذکر شد، برای ابراء مهریه، زن می تواند به تنهایی به دفترخانه مراجعه کند. اما اگر بخشش مهریه در قبال دریافت مالی، حق طلاق یا هر توافق خاص دیگری باشد، حضور هر دو طرف (زوجه و زوج) در دفترخانه الزامی است.

گام ۳: ارائه مدارک شناسایی و سند ازدواج

در دفترخانه، مدارک لازم شامل اصل شناسنامه و کارت ملی زوجه (و در صورت لزوم زوج) به همراه سند ازدواج یا رونوشت معتبر آن، به سردفتر ارائه می شود. سردفتر پس از بررسی مدارک، هویت و اهلیت طرفین را احراز می کند.

گام ۴: اعلام نوع بخشش به سردفتر

در این مرحله، زوجه باید به وضوح نوع بخشش مهریه (مانند ابراء، هبه، صلح یا اقرار به دریافت) و همچنین میزان مهریه مورد بخشش (تمام یا قسمتی از مهریه) را به سردفتر اعلام کند. تأکید بر انتخاب ابراء برای اطمینان از عدم بازگشت و قطعیت بخشش، بسیار مهم است. سردفتر بر اساس این اظهارات، متن پیش نویس سند را آماده خواهد کرد.

گام ۵: تنظیم پیش نویس سند رسمی بخشش مهریه

سردفتر پس از اخذ اطلاعات، اقدام به تنظیم پیش نویس سند رسمی بخشش مهریه می کند. در این مرحله، زوجه (و زوج در صورت حضور) باید با دقت فراوان متن پیش نویس را مطالعه کرده و از مطابقت کامل آن با قصد و نیت واقعی خود اطمینان حاصل کنند. هرگونه اشتباه یا ابهام در متن می تواند منجر به مشکلات حقوقی در آینده شود. در صورت وجود هرگونه تردید، باید از سردفتر درخواست توضیح کرده و یا با وکیل خود مشورت نمود.

گام ۶: امضای سند توسط زوجه (و زوج در صورت لزوم)

پس از تأیید نهایی متن سند، زوجه (و زوج در صورت حضور و لزوم امضای سند) آن را امضا می کنند. این امضا، به منزله تأیید و قبول مفاد سند است. در این مرحله، سردفتر نیز سند را امضا و مهر می کند تا رسمیت یابد.

گام ۷: پرداخت حق التحریر

پس از امضای سند، هزینه های مربوط به حق التحریر دفترخانه و سایر عوارض قانونی، طبق تعرفه های مصوب سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، پرداخت می شود. این هزینه ها معمولاً توسط طرفی که درخواست تنظیم سند را دارد (معمولاً زوجه یا به توافق زوجین) پرداخت می گردد.

گام ۸: ارسال رونوشت به دفتر ازدواج

پس از ثبت سند بخشش مهریه، سردفتر یک رونوشت از سند را به دفتر ازدواجی که عقد نکاح در آن جاری شده است، ارسال می کند. دفتر ازدواج نیز موضوع بخشش مهریه را در قسمت ملاحظات سند ازدواج اصلی، ثبت و درج می نماید. این اقدام، به جهت به روزرسانی اطلاعات سند ازدواج و ثبت رسمی تغییرات مربوط به مهریه است و از تضییع حقوق طرفین در آینده جلوگیری می کند.

هزینه های بخشیدن مهریه در دفتر اسناد رسمی (آپدیت 1403/1404)

ثبت هرگونه سند رسمی در دفاتر اسناد رسمی، مستلزم پرداخت هزینه هایی است که شامل حق التحریر دفترخانه و مالیات و عوارض دولتی می شود. هزینه بخشیدن مهریه نیز از این قاعده مستثنی نیست و بر اساس تعرفه های مصوب سازمان ثبت اسناد و املاک کشور در هر سال مالی تعیین می گردد. در ادامه به عوامل مؤثر بر این هزینه ها و نحوه محاسبه آن ها پرداخته می شود:

عوامل مؤثر بر هزینه

• میزان مهریه مورد بخشش: یکی از مهم ترین عوامل تأثیرگذار بر هزینه بخشش مهریه، مبلغ یا ارزش مهریه ای است که زن قصد بخشش آن را دارد. در بسیاری از موارد، حق التحریر بر اساس درصدی از ارزش مالی مورد معامله (در اینجا مهریه) محاسبه می شود. هرچه میزان مهریه بیشتر باشد، ممکن است هزینه حق التحریر نیز افزایش یابد.
• نوع سند تنظیم شده: نوع سند تنظیم شده (ابراء، هبه، صلح یا اقرار به دریافت مهریه) نیز می تواند در میزان هزینه نهایی تأثیرگذار باشد، هرچند که معمولاً تفاوت ها جزئی است. تعرفه ها عموماً برای اسناد مالی و غیرمالی متفاوت هستند.
• تعرفه های سالیانه: تعرفه حق التحریر دفاتر اسناد رسمی هر ساله توسط سازمان ثبت اسناد و املاک کشور تعیین و ابلاغ می گردد. بنابراین، هزینه بخشش مهریه در سال ۱۴۰۳ یا ۱۴۰۴ ممکن است با سال های گذشته متفاوت باشد. لازم است قبل از مراجعه به دفترخانه، از تعرفه های به روز اطلاع حاصل کنید.

نحوه محاسبه حق التحریر

نحوه محاسبه حق التحریر دفاتر اسناد رسمی معمولاً شامل دو بخش اصلی است:

1. حق التحریر دفترخانه: این مبلغ بر اساس درصدی از ارزش مهریه (یا ارزش معاملاتی تعیین شده برای مهریه غیرنقدی) و طبق جداول تعرفه ای که هر ساله ابلاغ می شود، محاسبه می گردد. برای اسناد غیرمالی یا اسنادی که ارزش مالی مشخصی ندارند، مبلغ ثابت و کمتری دریافت می شود.
2. مالیات و عوارض دولتی: علاوه بر حق التحریر، مبالغی نیز به عنوان مالیات و عوارض دولتی (مانند مالیات بر ارزش افزوده و هزینه ثبت در سیستم جامع) دریافت می شود که این مبالغ نیز بر اساس قوانین مربوطه محاسبه می گردند.

توصیه می شود: برای اطلاع دقیق از هزینه های بخشیدن مهریه در سال جاری، پیش از مراجعه به دفترخانه، با یک دفتر اسناد رسمی تماس گرفته و با اعلام نوع سند و میزان مهریه، از میزان دقیق هزینه ها مطلع شوید. این کار به شما کمک می کند تا با آمادگی مالی لازم، به دفترخانه مراجعه کنید.

بخشش مهریه بدون بازگشت: چگونه از رجوع جلوگیری کنیم؟

یکی از مهم ترین دغدغه های مردان هنگام بخشش مهریه توسط زن، اطمینان از عدم امکان رجوع زن در آینده است. با توجه به تفاوت های حقوقی انواع بخشش مهریه، تنها برخی از روش ها تضمین کننده عدم بازگشت مهریه هستند. برای تضمین این امر و جلوگیری از هرگونه ادعای مجدد از سوی زوجه، باید نوع سند بخشش را به درستی انتخاب کرد.

ابراء ذمه زوج: بهترین و محکم ترین روش

همانطور که قبلاً اشاره شد، ابراء ذمه زوج قوی ترین و مطمئن ترین روش برای بخشش مهریه بدون بازگشت است. در ابراء، زن با اراده خود، ذمه شوهر را از پرداخت مهریه بری می سازد. ابراء، یک عمل حقوقی یک جانبه و قطعی است که با تحقق آن، حق مطالبه مهریه به طور کامل ساقط می شود و زن به هیچ عنوان، حتی در صورت پشیمانی، نمی تواند از ابراء خود رجوع کرده و مهریه را مجدداً مطالبه کند. ثبت رسمی ابراء در دفتر اسناد رسمی، سندیت و قطعیت آن را به بالاترین حد ممکن می رساند.

صلح مهریه: با شرایط لازم و بدون حق فسخ

صلح مهریه نیز در صورتی که به درستی و با رعایت شرایط قانونی تنظیم شود، می تواند منجر به بخشش مهریه بدون بازگشت گردد. کلید عدم رجوع در صلح، لازم بودن این عقد است. به این معنا که عقد صلح به خودی خود قابل فسخ نیست، مگر اینکه در ضمن عقد، شرط فسخ خاصی برای یکی از طرفین یا هر دو طرف پیش بینی شده باشد. بنابراین، برای اطمینان از عدم رجوع، باید سند صلح مهریه به گونه ای تنظیم شود که هیچ حق فسخی برای زوجه در آن قید نشود. با مشاوره حقوقی، می توان سند صلح را به گونه ای تنظیم کرد که از استحکام کافی برای عدم رجوع برخوردار باشد.

اقرار به دریافت مهریه: اثر قطعی

اقرار زن به دریافت مهریه نیز یکی دیگر از راه های قطعی کردن بخشش مهریه است. وقتی زنی در دفتر اسناد رسمی اقرار می کند که تمام یا قسمتی از مهریه خود را دریافت کرده است، طبق اصول حقوقی، اقرار بعد از انکار مسموع نیست. یعنی او دیگر نمی تواند ادعا کند که مهریه را نگرفته و مجدداً آن را مطالبه کند. این اقرار، اثبات دریافت مهریه را برای مرد آسان می کند و عملاً امکان مطالبه مجدد را از بین می برد.

موارد ابطال سند بخشش مهریه

حتی با وجود انتخاب محکم ترین روش ها، در برخی شرایط ممکن است سند بخشش مهریه باطل شود یا قابلیت ابطال داشته باشد. این موارد معمولاً به نقص در شرایط اساسی صحت معامله بازمی گردد:

• اجبار یا اکراه: اگر ثابت شود که زن تحت فشار، تهدید یا اجبار مهریه خود را بخشیده است، سند بخشش می تواند باطل شود.
• اشتباه یا فریب: اگر زن در ماهیت یا موضوع بخشش مهریه دچار اشتباه اساسی شده باشد (مثلاً قصد هبه داشته اما سند ابراء امضا کرده باشد)، امکان ابطال وجود دارد.
• عدم اهلیت: اگر در زمان بخشش مهریه، زن دارای اهلیت قانونی (عدم صغر، جنون یا سفه) نبوده باشد، سند بخشش از ابتدا باطل است.

برای جلوگیری از چنین مشکلاتی، توصیه می شود که مراحل با دقت و آگاهی کامل انجام شود و در صورت بروز هرگونه تردید، حتماً با متخصصین حقوقی مشورت شود.

بخشش مهریه در سناریوهای خاص

تصمیم به بخشیدن مهریه ممکن است در شرایط و موقعیت های مختلفی اتخاذ شود که هر یک از آن ها نیازمند رویکرد حقوقی خاصی هستند. درک این سناریوها به زوجین کمک می کند تا بهترین و مطمئن ترین راهکار را برای موقعیت خود انتخاب کنند.

۱. بخشش مهریه در طلاق توافقی

در طلاق توافقی، یکی از ارکان اصلی توافق، تعیین تکلیف مهریه است. زن می تواند در ازای طلاق توافقی، تمام یا قسمتی از مهریه خود را ببخشد. این بخشش به صورت رسمی در توافق نامه طلاق درج می شود. دادگاه پس از بررسی توافق نامه و تأیید آن، در حکم طلاق خود به این بخشش اشاره می کند. اهمیت ثبت رسمی در دفتر اسناد رسمی در این مورد نیز پابرجاست؛ حتی اگر در دادگاه توافق شده باشد، برای قطعیت و رسمی شدن کامل، ثبت آن در دفتر اسناد رسمی (به صورت ابراء یا صلح) توصیه می شود تا در دفاتر ازدواج نیز منعکس گردد.

۲. بخشش مهریه در طلاق خلع یا مبارات

طلاق خلع و مبارات از انواع طلاق بائن هستند که زن به دلیل کراهت از شوهر و با بخشیدن مالی (که می تواند تمام یا قسمتی از مهریه باشد) به او، از قاضی تقاضای طلاق می کند. در این موارد، بذل مهریه به عنوان عوض طلاق شناخته می شود. این بذل، معمولاً در دادگاه و در حین فرآیند طلاق صورت می گیرد و نیازی به سند جداگانه در دفتر اسناد رسمی ندارد، اما توسط دادگاه در حکم طلاق درج شده و دفتر ازدواج نیز آن را ثبت می کند. اهمیت این نوع بخشش در این است که زن پس از بذل مهریه در طلاق خلع یا مبارات، اصولاً حق رجوع ندارد، مگر در ایام عده که می تواند از بذل خود رجوع کرده و مرد نیز از طلاق رجوع کند.

۳. بخشش مهریه بعد از طلاق

ممکن است زن و مرد پس از طلاق نیز به هر دلیلی تصمیم به بخشیدن مهریه بگیرند (مثلاً برای تسویه حساب نهایی یا بهبود روابط آتی). بخشش مهریه پس از طلاق نیز کاملاً امکان پذیر است. در این حالت نیز مانند سایر موارد، توصیه می شود که بخشش مهریه به صورت ابراء ذمه و در دفتر اسناد رسمی صورت گیرد تا از هرگونه ابهام یا مطالبه بعدی جلوگیری شود. سند رسمی ابراء مهریه پس از طلاق، به طور قطعی حق مطالبه را از بین می برد.

۴. بخشش مهریه قبل از ازدواج

بخشش مهریه قبل از جاری شدن صیغه عقد نکاح، فاقد اعتبار قانونی است. مهریه، حقی است که به موجب عقد نکاح برای زن ایجاد می شود. تا زمانی که عقد نکاح جاری نشده است، مهریه ای وجود ندارد که زن بتواند آن را ببخشد. بنابراین، هرگونه سند یا دست نوشته ای که قبل از عقد نکاح، مبنی بر بخشش مهریه توسط زن تنظیم شود، از نظر حقوقی باطل و بی اثر خواهد بود.

۵. بخشش مهریه شفاهی یا با سند عادی

اگرچه قانون گذار به صراحت بخشیدن مهریه با سند عادی یا شفاهی را ممنوع نکرده است، اما این روش ها معایب و مشکلات اثباتی فراوانی دارند و قویاً توصیه می شود که از آن ها پرهیز شود. بخشش شفاهی به دلیل عدم وجود دلیل کتبی، در محاکم بسیار دشوار است. سند عادی نیز، در صورت انکار یا تردید، نیازمند اثبات اصالت خواهد بود که خود می تواند فرآیندی طولانی و پرهزینه باشد. تنظیم سند رسمی در دفتر اسناد رسمی، محکم ترین و مطمئن ترین راهکار برای بخشش مهریه است و از بروز هرگونه چالش حقوقی در آینده جلوگیری می کند.

۶. بخشش مهریه در قبال ملک یا حق طلاق

گاهی اوقات بخشش مهریه با یک شرط یا در ازای دریافت چیزی صورت می گیرد. به عنوان مثال، زن ممکن است مهریه خود را در قبال دریافت حق طلاق (که در سند ازدواج یا ضمن عقد خارج لازم به او تفویض شود) یا در ازای انتقال یک ملک یا مالی دیگر از سوی شوهر ببخشد. در این موارد، تنظیم سند باید با دقت بسیار بالایی صورت گیرد. توصیه می شود که این نوع توافقات نیز به صورت رسمی و در قالب عقد صلح معوض یا سایر عقود لازم در دفتر اسناد رسمی ثبت شوند. این کار تضمین می کند که هر دو بخش توافق (بخشش مهریه و انتقال حق یا مال) به صورت قانونی و غیرقابل فسخ ثبت گردند و از بروز اختلافات آتی جلوگیری شود.

اثرات حقوقی و عواقب بخشیدن مهریه

تصمیم به بخشیدن مهریه، تنها یک عمل ظاهری نیست، بلکه دارای پیامدهای حقوقی عمیقی است که بر وضعیت مالی و حقوقی زن و مرد تأثیر می گذارد. آگاهی از این اثرات و عواقب برای هر دو طرف اهمیت زیادی دارد.

۱. سقوط حق مطالبه مهریه برای زوجه

مهم ترین و مستقیم ترین اثر بخشیدن مهریه، سقوط حق مطالبه آن برای زوجه است. به محض اینکه مهریه به یکی از طرق قانونی (به ویژه ابراء، صلح بدون حق فسخ یا اقرار به دریافت) بخشیده شود، زن دیگر نمی تواند آن را از شوهر مطالبه کند. این بدان معناست که دیگر هیچ دینی از بابت مهریه بر ذمه مرد نیست و زن نمی تواند برای دریافت آن به مراجع قضایی مراجعه کند.

۲. عدم تأثیر بر سایر حقوق زن

بسیاری از افراد تصور می کنند که بخشیدن مهریه، به معنای از دست دادن تمام حقوق زن است، در حالی که این تصور نادرست است. بخشش مهریه، تنها حق مالی مربوط به خود مهریه را ساقط می کند و هیچ تأثیری بر سایر حقوق قانونی و شرعی زن ندارد. این حقوق عبارتند از:

• حق نفقه: زن همچنان مستحق دریافت نفقه از سوی شوهر است، مشروط بر اینکه تمکین عام و خاص داشته باشد. بخشیدن مهریه، وظیفه پرداخت نفقه را از عهده مرد ساقط نمی کند.
• حق حضانت: حق حضانت فرزندان (در صورت طلاق) بر اساس مصلحت کودک و قوانین مربوط به آن تعیین می شود و بخشیدن مهریه بر این حق تأثیری ندارد.
• اجرت المثل: اجرت المثل ایام زوجیت که بابت کارهایی که زن در منزل شوهر انجام داده و شرعاً بر عهده او نبوده، قابل مطالبه است، با بخشیدن مهریه از بین نمی رود.
• حق نحله، شرط تنصیف اموال و…: سایر حقوق مالی و غیرمالی که در ضمن عقد نکاح یا قوانین دیگر برای زن پیش بینی شده است، با بخشیدن مهریه ساقط نمی شود.

۳. آثار بر ارث

در صورتی که مهریه بخشیده نشده باشد، زن می تواند مهریه خود را از ماترک (اموال به جا مانده) مرد پس از فوت وی مطالبه کند و این حق مقدم بر ارث سایر وراث است. اما اگر زن مهریه خود را به طور کامل و به شکل قطعی (مثلاً با ابراء) بخشیده باشد، دیگر پس از فوت شوهر، حقی برای مطالبه مهریه از ورثه وی نخواهد داشت. همچنین فوت زن نیز پس از بخشش مهریه، موجب عدم انتقال حق مطالبه مهریه به ورثه او می شود.

۴. رابطه بخشش مهریه با اجرا گذاشتن و جلب

پس از اینکه زن مهریه خود را به طور قطعی و به وسیله سند رسمی (مانند ابراء) بخشید، دیگر امکان اجرا گذاشتن مهریه و درخواست جلب شوهر برای پرداخت آن وجود نخواهد داشت. زیرا با بخشش قطعی، دین مهریه از ذمه مرد ساقط شده و دلیلی برای اقدام قانونی جهت مطالبه آن باقی نمی ماند. این یکی از مهم ترین دلایلی است که مردان برای اطمینان خاطر، به دنبال بخشش قطعی مهریه از سوی همسرشان هستند. در مواردی که بخشش با قابلیت رجوع (مثل هبه با شرایط خاص) باشد و زن از بخشش خود رجوع کند، امکان اجرا گذاشتن و پیگیری های قانونی مجدداً برقرار خواهد شد.

نمونه متن سند ابراء مهریه در دفتر اسناد رسمی

تنظیم متن سند ابراء مهریه، نیازمند دقت فراوان و دانش حقوقی است تا اطمینان حاصل شود که سند به طور کامل، قاطع و غیرقابل بازگشت تنظیم شده باشد. این متن باید شامل اطلاعات دقیق هویتی طرفین، مشخصات عقدنامه، میزان مهریه و به صراحت، اراده زن مبنی بر ابراء ذمه زوج باشد.

یک نمونه متن استاندارد برای سند ابراء ذمه زوج از پرداخت مهریه که در دفاتر اسناد رسمی تنظیم می شود، معمولاً شامل بخش های زیر است. توجه داشته باشید که این صرفاً یک نمونه کلی است و متن نهایی باید توسط سردفتر و با توجه به جزئیات خاص هر مورد تنظیم گردد. برای تنظیم سند دقیق و معتبر، حتماً از مشاوره حقوقی تخصصی و خدمات دفتر اسناد رسمی استفاده نمایید و از استفاده از نمونه های اینترنتی بدون بازبینی حقوقی خودداری کنید.

اجزای اصلی نمونه متن سند ابراء مهریه:

• عنوان سند: سند ابراء ذمه از مهریه (یا اقرار به ابراء مهریه)
• مشخصات ابراءکننده (زوجه): نام و نام خانوادگی، نام پدر، شماره شناسنامه، کد ملی، تاریخ تولد، محل صدور شناسنامه، نشانی دقیق و کامل.
• مشخصات ابراءشونده (زوج): نام و نام خانوادگی، نام پدر، شماره شناسنامه، کد ملی، تاریخ تولد، محل صدور شناسنامه، نشانی دقیق و کامل.
• موضوع سند:
  • اشاره به وقوع عقد نکاح و شماره عقدنامه، تاریخ و محل ثبت آن (دفترخانه ازدواج).
  • ذکر میزان مهریه تعیین شده در عقدنامه به طور کامل (مثلاً: ۱۰۰۰ سکه بهار آزادی یا مبلغ مشخص ریال).
  • اعلام صریح اراده زوجه مبنی بر ابراء ذمه زوج از پرداخت تمام یا قسمتی از مهریه. به عنوان مثال: اینجانبه زوجه با کمال میل و اراده آزاد و بدون هیچگونه اکراه و اجبار، با اسقاط کافه خیارات و حق رجوع، ذمه زوج خود را از پرداخت تمام/قسمتی (به میزان ….) از مهریه تعیین شده در عقدنامه فوق الذکر، ابراء می نمایم.
  • تأکید بر سلب هرگونه حق مطالبه و ادعا در آینده از سوی زوجه: و حق هرگونه مطالبه و ادعایی در خصوص مهریه ابراء شده را در حال و آینده از خود سلب و ساقط نمودم و هیچگونه حق و حقوقی از این بابت بر ذمه زوج باقی نمی باشد.
• محل و تاریخ تنظیم سند.
• امضا و اثر انگشت زوجه.
• امضا و مهر سردفتر اسناد رسمی.

توصیه: هرچند ارائه یک نمونه متن می تواند مفید باشد، اما برای اطمینان از صحت و استحکام حقوقی سند، اکیداً توصیه می شود که تنظیم نهایی متن توسط سردفتر و با مشاوره وکیل حقوقی انجام شود. یک وکیل می تواند با توجه به جزئیات پرونده شما و نیازهای خاص، اطمینان حاصل کند که سند به گونه ای تنظیم شده که تمامی اهداف حقوقی شما را برآورده سازد و از بروز هرگونه چالش آتی جلوگیری کند.

نتیجه گیری: تصمیم آگاهانه، پشیمانی کمتر

بخشیدن مهریه، از جمله تصمیمات مهم و سرنوشت ساز در زندگی مشترک است که پیامدهای حقوقی و مالی عمیقی برای زن و مرد به همراه دارد. آگاهی از ظرافت های حقوقی و تفاوت های بنیادین میان انواع بخشش مهریه (اعم از ابراء، هبه، صلح یا اقرار به دریافت) برای هر دو طرف حیاتی است. انتخاب روش صحیح بخشش مهریه، به ویژه تأکید بر ابراء ذمه زوج، می تواند تضمین کننده عدم رجوع در آینده باشد و آرامش خاطر را برای زوج به ارمغان آورد.

همانطور که در این مقاله به تفصیل شرح داده شد، ثبت رسمی بخشش مهریه در دفتر اسناد رسمی، نه تنها اعتبار قانونی سند را به بالاترین سطح می رساند، بلکه از هرگونه انکار، تردید یا ادعای بعدی جلوگیری کرده و شفافیت حقوقی را فراهم می آورد. عدم اهلیت زوجه، اکراه یا فریب در زمان بخشش، و همچنین عدم وقوع عقد نکاح، از جمله مواردی هستند که می توانند صحت بخشش مهریه را با چالش مواجه سازند. از این رو، رعایت دقیق شرایط قانونی و ارائه مدارک کامل، اجتناب ناپذیر است.

مراحل گام به گام مراجعه به دفترخانه، از مشاوره حقوقی اولیه تا تنظیم و امضای سند، باید با دقت و وسواس انجام شود. هزینه های مربوط به این اقدام نیز بر اساس تعرفه های مصوب و میزان مهریه تعیین می گردد. در نهایت، بخشش مهریه، صرفاً حق مطالبه مهریه را ساقط می کند و هیچ تأثیری بر سایر حقوق قانونی زن مانند نفقه، حضانت یا اجرت المثل ندارد.

با توجه به پیچیدگی های حقوقی و اهمیت این موضوع، توصیه اکید می شود که قبل از هرگونه اقدام، با وکلای متخصص در حوزه حقوق خانواده مشورت کنید. یک مشاور حقوقی می تواند شما را در انتخاب بهترین نوع سند، بررسی دقیق متن آن و پیش بینی تمامی جوانب حقوقی یاری رساند تا تصمیمی آگاهانه و بدون پشیمانی اتخاذ کنید و از بروز هرگونه اختلاف و چالش در آینده جلوگیری به عمل آید.