قرار تحریر ترکه چیست

قرار تحریر ترکه، یک تصمیم قضایی است که با هدف شناسایی دقیق و رسمی تمامی اموال، دارایی ها، حقوق و بدهی های متوفی صادر می شود و گامی حیاتی در فرآیند مدیریت و تقسیم عادلانه ارث است. پس از فوت یک فرد، ورثه و سایر ذینفعان اغلب با ابهامات زیادی در مورد وضعیت مالی متوفی روبرو می شوند. آیا متوفی بدهی داشته است؟ اموال او شامل چه مواردی می شود؟ و چگونه باید این دارایی ها و دیون را مدیریت کرد؟ اینجاست که مفهوم تحریر ترکه و به تبع آن، صدور قرار تحریر ترکه، اهمیت ویژه ای پیدا می کند. این فرآیند قانونی به شفاف سازی وضعیت مالی متوفی کمک می کند و مسیر را برای تقسیم صحیح ترکه هموار می سازد.

هدف اصلی از تحریر ترکه، ایجاد یک فهرست جامع و دقیق از تمامی اجزای ترکه است تا حقوق تمامی ذینفعان، اعم از ورثه، طلبکاران و موصی لَه (کسی که به نفع او وصیت شده است)، حفظ شود و از هرگونه سوءاستفاده یا اختلاف احتمالی در آینده جلوگیری به عمل آید. در این مقاله به صورت گام به گام و با زبانی عمومی اما دقیق، به بررسی تمامی ابعاد این موضوع می پردازیم تا شما درک کاملی از «قرار تحریر ترکه» و فرآیندهای مرتبط با آن به دست آورید.

ترکه (ماترک) چیست؟

برای فهم دقیق «قرار تحریر ترکه»، ابتدا باید با مفهوم «ترکه» آشنا شویم. ترکه، که در اصطلاح حقوقی به آن «ماترک» نیز گفته می شود، مجموعه ای از دارایی ها، حقوق و بدهی هایی است که از فرد متوفی به جا می ماند. این مجموعه، بلافاصله پس از فوت شخص، به ورثه او منتقل می شود و ورثه، با پذیرش ترکه، مسئولیت های قانونی مربوط به آن را نیز بر عهده می گیرند.

تعریف حقوقی ترکه و ماترک

از منظر حقوقی، ترکه شامل هرگونه مال منقول و غیرمنقول، وجوه نقد، اسناد تجاری، سهام، مطالبات (پول هایی که متوفی از دیگران طلب داشته است) و حتی حقوق غیرمالی قابل تقویم به پول (مانند حق اختراع یا حق تألیف) می شود. نکته حائز اهمیت این است که ترکه تنها شامل دارایی ها نیست، بلکه دیون (بدهی ها) و تعهدات مالی متوفی نسبت به دیگران را نیز در بر می گیرد.

اجزای ترکه

ترکه را می توان به دو بخش اصلی تقسیم کرد:

1. بخش مثبت ترکه: این بخش شامل تمامی اموال و دارایی هایی است که متوفی در زمان فوت خود داشته است. این دارایی ها می توانند شامل موارد زیر باشند:
   • اموال منقول: پول نقد، طلا و جواهر، خودرو، لوازم منزل، سهام شرکت ها، اوراق بهادار و غیره.
   • اموال غیرمنقول: زمین، آپارتمان، مغازه، باغ و هرگونه ملک ثبت شده یا نشده.
   • مطالبات: وجوهی که متوفی از اشخاص دیگر طلب داشته است.
   • حقوق مالی: حق شفعه، حق خیار و سایر حقوق مالی که قابل انتقال به ورثه هستند.
2. بخش منفی ترکه: این بخش شامل تمامی بدهی ها و تعهدات مالی است که متوفی به دیگران داشته و باید از محل دارایی های او پرداخت شود. این دیون می تواند شامل موارد زیر باشد:
   • بدهی به اشخاص حقیقی یا حقوقی.
   • وام های بانکی و اقساط معوقه.
   • مهریه همسر متوفی.
   • حقوق واجب مالی مانند خمس و زکات.
   • هزینه های کفن و دفن متوفی.

در نظام حقوقی ایران، قبل از تقسیم ترکه بین ورثه، ابتدا باید تمامی دیون و تعهدات از بخش مثبت ترکه پرداخت شود. آنچه پس از کسر دیون باقی می ماند، برای تقسیم بین ورثه آماده می شود.

تفاوت ترکه با سهم الارث

بسیار مهم است که تفاوت میان ترکه و سهم الارارث را درک کنیم. ترکه به مجموع کل دارایی ها و بدهی های متوفی اطلاق می شود، در حالی که سهم الارث، تنها بخشی از ترکه است که پس از کسر تمامی دیون و هزینه های قانونی (مانند کفن و دفن و اجرای وصیت تا یک سوم ترکه) و بر اساس طبقات و درجات ارث، به هر یک از ورثه قانونی تعلق می گیرد. به عبارت دیگر، سهم الارث، میراث خالص و قابل تقسیم بین ورثه است.

تحریر ترکه چیست؟ (توضیح کامل مفهوم)

پس از آشنایی با مفهوم ترکه، نوبت به توضیح «تحریر ترکه» می رسد. تحریر ترکه، فرآیندی حقوقی و دقیق است که طی آن، تمامی اموال، دارایی ها، حقوق و دیون متوفی به صورت رسمی شناسایی، فهرست برداری و صورت برداری می شوند. این اقدام با نظارت مراجع قضایی صورت می گیرد و هدف آن، شفاف سازی کامل وضعیت مالی متوفی است.

تعریف لغوی و حقوقی تحریر ترکه

کلمه «تحریر» در لغت به معنای نوشتن و آزاد کردن است. در اصطلاح حقوقی، تحریر ترکه یعنی «نوشتن و لیست کردن» اموال و دیون متوفی. ماده ۲۰۶ قانون امور حسبی در این باره به صراحت بیان می دارد:

«مقصود از تحریر ترکه، تعیین مقدار ترکه و دیون متوفی است.»

این تعریف نشان می دهد که تحریر ترکه صرفاً به لیست کردن اموال مثبت محدود نمی شود، بلکه شامل شناسایی و ثبت تمامی بدهی ها و تعهدات نیز هست. در واقع، هدف این است که یک تصویر کامل و شفاف از «مالیات» متوفی پس از فوت ارائه شود.

هدف اصلی تحریر ترکه

تحریر ترکه اهداف مهمی را دنبال می کند که از جمله آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• شفاف سازی وضعیت مالی متوفی: این فرآیند به ورثه و سایر ذینفعان امکان می دهد تا با اطلاع کامل از میزان دارایی ها و بدهی ها، تصمیم گیری های آگاهانه ای در مورد قبول یا رد ترکه اتخاذ کنند.
• حفظ حقوق ورثه و طلبکاران: با فهرست برداری رسمی، از هرگونه سوءاستفاده، اختلاس یا تضییع اموال متوفی جلوگیری می شود. همچنین، حقوق طلبکاران در چارچوب قانون تضمین می گردد.
• جلوگیری از اختلافات: بسیاری از اختلافات خانوادگی پس از فوت متوفی، ریشه در ابهام در مورد دارایی ها یا بدهی های او دارد. تحریر ترکه با روشن ساختن این موارد، از بروز چنین اختلافاتی پیشگیری می کند.
• تسهیل در تقسیم ترکه: پس از تحریر ترکه، که وضعیت دقیق اموال و دیون را مشخص می کند، فرآیند تقسیم سهم الارث بین ورثه به مراتب ساده تر و عادلانه تر خواهد شد.

موارد الزامی و اختیاری بودن تحریر ترکه

تحریر ترکه، همیشه الزامی نیست و در برخی موارد، یک اقدام اختیاری محسوب می شود.

موارد الزامی تحریر ترکه:

• وجود محجور یا غایب: اگر در میان ورثه، فرد محجور (مانند صغیر، مجنون، سفیه) یا غایب (فردی که محل او مشخص نیست) وجود داشته باشد، قیم یا امین او موظف است درخواست تحریر ترکه را به دادگاه ارائه دهد. این امر برای حفظ حقوق این افراد ضروری است.
• وجود وصی تعیین شده: اگر متوفی در وصیت نامه خود وصی برای اداره اموال تعیین کرده باشد، وصی نیز ملزم به درخواست تحریر ترکه است.
• ورثه خارجی یا متوفی خارجی: در صورتی که متوفی تابعیت کشور خارجی داشته باشد یا برخی از ورثه، اتباع بیگانه باشند، تحریر ترکه الزامی است. کنسول دولت متبوع متوفی یا ذینفعان خارجی می توانند این درخواست را ارائه دهند.
• متوفی بدون وارث: اگر متوفی هیچ وارثی نداشته باشد، دادستان یا مدیر ترکه می تواند درخواست تحریر ترکه را به منظور تعیین تکلیف اموال متوفی ارائه کند.

موارد اختیاری تحریر ترکه:

در سایر موارد، تحریر ترکه اختیاری است و معمولاً زمانی درخواست می شود که:

• ورثه از میزان و وضعیت دقیق ترکه اطلاع کافی ندارند.
• بین ورثه بر سر اموال و بدهی ها اختلاف یا نگرانی از بابت تضییع وجود دارد.
• ورثه قصد دارند ترکه را به صورت مشروط قبول یا رد کنند و برای این تصمیم نیاز به اطلاع دقیق از وضعیت ترکه دارند.

نقش امور حسبی در تحریر ترکه

مفهوم «امور حسبی» در نظام حقوقی ایران به مجموعه ای از اموری اطلاق می شود که دادگاه ها مکلف به رسیدگی و اتخاذ تصمیم درباره آن ها هستند، بدون اینکه لزوماً اختلافی بین اشخاص وجود داشته باشد یا دعوایی مطرح شده باشد. هدف اصلی امور حسبی، حفظ نظم عمومی و حمایت از حقوق افراد است. ماده ۱ قانون امور حسبی در این باره مقرر می دارد:

«امور حسبی، اموری است که دادگاه ها مکلفند نسبت به آن امور اقدام نموده و تصمیمی اتخاذ نمایند بدون اینکه رسیدگی به آن ها متوقف بر وقوع اختلاف و منازعه بین اشخاص و اقامه دعوی از طرف آن ها باشد.»

تحریر ترکه نیز جزئی از امور حسبی محسوب می شود، چرا که حتی در صورت عدم وجود اختلاف بین ورثه، دادگاه موظف است با نظارت بر این فرآیند، از حقوق تمامی ذینفعان حمایت کند و وضعیت مالی متوفی را به طور رسمی مشخص سازد. این نظارت قضایی، اعتبار و رسمیت خاصی به فرآیند تحریر ترکه می بخشد.

قرار تحریر ترکه چیست؟ (تمرکز اصلی بر کلمه کلیدی)

اکنون که مفاهیم ترکه و تحریر ترکه روشن شد، می توانیم به موضوع اصلی مقاله یعنی «قرار تحریر ترکه» بپردازیم. قرار تحریر ترکه، یکی از مهم ترین خروجی های فرآیند تحریر ترکه است و ماهیت حقوقی ویژه ای دارد.

تعریف حقوقی قرار تحریر ترکه

قرار تحریر ترکه، تصمیمی قضایی است که توسط مرجع صالح (شورای حل اختلاف یا دادگاه) صادر می شود. این قرار، پس از درخواست یکی از اشخاص ذینفع و طی مراحل قانونی، برای تعیین و فهرست برداری رسمی از کلیه اموال (منقول و غیرمنقول)، مطالبات، و دیون متوفی صادر می گردد.

بر خلاف «حکم»، که ماهیت دعوا را به صورت قطعی فیصله می دهد، «قرار» تحریر ترکه، یک تصمیم نهایی در مورد ماهیت دعوا محسوب نمی شود. بلکه این قرار، دستور و مجوزی برای انجام اقدامات تحقیقاتی و اجرایی جهت شناسایی دقیق ترکه است. به عبارت دیگر، با صدور این قرار، دادگاه به متصدی تحریر ترکه (یا متصدی امور حسبی) اجازه و اختیار می دهد تا وارد مراحل عملیاتی فهرست برداری از اموال و دیون متوفی شود.

محتوای اصلی قرار تحریر ترکه

یک قرار تحریر ترکه، معمولاً حاوی اطلاعات و دستورات زیر است:

• نام و مشخصات متوفی: شامل نام، نام خانوادگی، نام پدر، شماره شناسنامه، کد ملی، تاریخ فوت و آخرین اقامتگاه متوفی.
• مشخصات درخواست کننده: نام و مشخصات فرد یا افرادی که درخواست تحریر ترکه را مطرح کرده اند.
• دستور به تعیین و فهرست برداری: دستور صریح به متصدی تحریر ترکه برای شناسایی و صورت برداری از تمامی اموال (منقول و غیرمنقول)، مطالبات و دیون متوفی.
• تعیین وقت و محل تشکیل جلسه تحریر ترکه: مشخص کردن زمان (تاریخ و ساعت) و مکان (مثلاً در محل اقامت متوفی یا شعبه دادگاه) که قرار است فرآیند فهرست برداری انجام شود.
• دستور به نشر آگهی و دعوت از ذینفعان: این قسمت مهم ترین بخش قرار است. دادگاه دستور می دهد که مراتب درخواست تحریر ترکه و تاریخ جلسه تحریر، از طریق نشر آگهی در روزنامه های کثیرالانتشار، به اطلاع عموم ذینفعان (ورثه، طلبکاران، بدهکاران و هر کس حقی به ترکه دارد) برسد تا در جلسه حاضر شوند و اطلاعات خود را ارائه دهند.
• تذکر قانونی: معمولاً به مفاد قانونی مربوط به تحریر ترکه و عواقب عدم حضور یا عدم ارائه اطلاعات صحیح اشاره می شود.

اهمیت صدور قرار تحریر ترکه

صدور قرار تحریر ترکه دارای اهمیت فراوانی است:

• رسمیت بخشیدن به فرآیند شناسایی ترکه: این قرار به اقدامات بعدی جنبه قانونی و رسمی می دهد و از انجام هرگونه اقدام سلیقه ای یا غیرقانونی جلوگیری می کند.
• حفاظت از حقوق تمامی ذینفعان: با دعوت عمومی از طریق آگهی، این امکان فراهم می شود که تمامی کسانی که حقی بر ترکه دارند (از جمله طلبکاران که ممکن است ورثه از وجود آن ها بی خبر باشند) در جریان قرار گیرند و حقوق خود را پیگیری کنند.
• مبنایی برای تصمیم گیری های بعدی: اطلاعات جمع آوری شده در فرآیند تحریر ترکه و صورت مجلس نهایی آن، مبنای اصلی ورثه برای تصمیم گیری در مورد قبول یا رد ترکه خواهد بود. همچنین، این اطلاعات برای مراحل بعدی مانند تقسیم ارث کاملاً ضروری است.
• جلوگیری از اختلافات آتی: با شفافیت و رسمیت بخشیدن به فرآیند شناسایی اموال و دیون، بستر برای اختلافات بعدی بین ورثه یا با طلبکاران به حداقل می رسد.

مراحل درخواست تا صدور قرار تحریر ترکه و اجرای آن

فرآیند درخواست و صدور قرار تحریر ترکه، شامل چند مرحله قانونی و اداری است که باید با دقت و رعایت تشریفات لازم طی شود.

اشخاص صالح برای درخواست تحریر ترکه

طبق ماده ۲۰۷ قانون امور حسبی، درخواست تحریر ترکه از اشخاص زیر پذیرفته می شود:

• ورثه متوفی: هر یک از ورثه قانونی متوفی، اعم از همسر، فرزندان، پدر، مادر، و سایر طبقات و درجات ارث، می تواند به تنهایی یا به همراه دیگر ورثه، درخواست تحریر ترکه را مطرح کند.
• نماینده قانونی ورثه: وکیل یا قیم یا امین ورثه (به ویژه برای ورثه محجور یا غایب) می تواند به نمایندگی از آن ها اقدام به درخواست تحریر ترکه نماید.
• وصی منصوب از سوی متوفی: اگر متوفی در زمان حیات خود، وصی ای برای اداره اموال خود تعیین کرده باشد، آن وصی نیز حق درخواست تحریر ترکه را دارد.
• امین یا قیم برای ورثه محجور یا غایب: در صورتی که در میان ورثه، فرد محجور (مانند صغیر، مجنون یا سفیه) یا غایب وجود داشته باشد، امین یا قیم او موظف است به منظور حفظ حقوق وی، درخواست تحریر ترکه را ارائه دهد.

توضیح بسیار مهم و دقیق:

نکته ای که اغلب موجب ابهام می شود، در مورد حق درخواست طلبکاران است. بر اساس ماده ۲۰۷ قانون امور حسبی، طلبکاران متوفی مستقیماً حق درخواست تحریر ترکه را ندارند. دلیل این امر آن است که تحریر ترکه، فرآیندی برای شناسایی اموال و دیون است که بیشتر به نفع ورثه و برای تصمیم گیری آن ها در مورد قبول یا رد ترکه انجام می شود.

با این حال، طلبکاران برای حفظ حقوق خود بی دفاع نیستند. آن ها می توانند:

1. درخواست مهر و موم ترکه کنند: این اقدام می تواند مقدمه ای برای تحریر ترکه باشد، زیرا پس از مهر و موم، دادگاه ممکن است برای تعیین تکلیف و شفافیت، دستور تحریر ترکه را صادر کند.
2. در جریان تحریر ترکه، حقوق خود را پیگیری کنند: پس از نشر آگهی تحریر ترکه، طلبکاران می توانند با حضور در جلسه تحریر ترکه، مطالبات خود را به اطلاع متصدی تحریر برسانند تا در صورت مجلس ترکه ثبت شود.

سایر اشخاص صالح برای درخواست تحریر ترکه:

• متوفی خارجی: کنسول دولت متبوع متوفی یا هر شخص ذینفعی که در ترکه متوفی خارجی حقی داشته باشد.
• متوفی بدون وارث: در این موارد، دادستان یا مدیر ترکه می تواند درخواست تحریر ترکه را ارائه کند تا اموال متوفی به نفع دولت یا سایر مصارف قانونی تعیین تکلیف شود.

مدارک لازم برای درخواست تحریر ترکه

برای ثبت دادخواست تحریر ترکه، ارائه مدارک زیر ضروری است:

• گواهی فوت متوفی (صادره از اداره ثبت احوال).
• گواهی انحصار وراثت (که اسامی ورثه قانونی و سهم الارث هر یک را مشخص می کند).
• شناسنامه و کارت ملی تمامی ورثه.
• سند ازدواج همسر متوفی (در صورت وجود).
• لیستی از اموال و دارایی های متوفی که متقاضی از آن ها اطلاع دارد (این لیست ابتدایی است و در جریان تحریر تکمیل می شود).
• لیستی از بدهی ها و مطالبات متوفی که متقاضی از آن ها اطلاع دارد.
• کپی از اسناد مالکیت اموال غیرمنقول (در صورت وجود).
• اطلاعات حساب های بانکی متوفی (در صورت امکان).
• قبض آب، برق، تلفن یا سایر مدارکی که آخرین اقامتگاه متوفی را اثبات کند.

مرجع صالح برای رسیدگی

بر اساس قانون، مرجع صالح برای رسیدگی به درخواست تحریر ترکه، «شورای حل اختلاف» آخرین اقامتگاه متوفی است. اگر متوفی در ایران اقامتگاه مشخصی نداشته باشد یا آخرین اقامتگاه او معلوم نباشد، شورای حل اختلافی که آخرین محل سکونت متوفی در ایران در حوزه قضایی آن قرار داشته، صالح به رسیدگی است. حتی اگر اموال یا ورثه متوفی در حوزه قضایی دیگری باشند، صلاحیت با همان شورای حل اختلاف است.

مراحل ثبت دادخواست و رسیدگی

1. ثبت دادخواست: متقاضی یا وکیل قانونی او، با در دست داشتن مدارک لازم، به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و دادخواست تحریر ترکه را ثبت می کند. این دادخواست شامل مشخصات متوفی، ورثه، و درخواست صدور قرار تحریر ترکه است.
2. ارجاع به شورای حل اختلاف: پس از ثبت، دادخواست به شورای حل اختلاف صالح ارجاع داده می شود.
3. صدور قرار تحریر ترکه: شورای حل اختلاف پس از بررسی دادخواست و احراز سمت متقاضی و فوت متوفی، قرار تحریر ترکه را صادر می کند.
4. نشر آگهی در روزنامه کثیرالانتشار: یکی از مهم ترین مراحل، انتشار آگهی در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار است. در این آگهی، نام متوفی، تاریخ فوت، مرجع رسیدگی و تاریخ و محل تشکیل جلسه تحریر ترکه ذکر می شود. قانون گذار مقرر کرده است که فاصله بین نشر آگهی و تاریخ تشکیل جلسه تحریر ترکه نباید کمتر از یک ماه و بیشتر از سه ماه باشد. هدف از این آگهی، دعوت از تمامی ورثه، طلبکاران، بدهکاران و هر شخصی است که حقی بر ترکه دارد، تا در جلسه حاضر شوند و اطلاعات مربوطه را ارائه دهند.
5. ابلاغ اخطاریه: علاوه بر نشر آگهی، برای ورثه و اشخاص ذینفعی که نشانی آن ها در پرونده مشخص است و در حوزه قضایی دادگاه اقامت دارند، اخطاریه جداگانه نیز ارسال می شود.
6. تشکیل جلسه تحریر ترکه و نقش متصدی تحریر و کارشناس: در تاریخ مقرر، جلسه تحریر ترکه تشکیل می شود. متصدی تحریر ترکه (که معمولاً یکی از قضات یا کارمندان دادگستری است) با حضور ذینفعان حاضر، به شناسایی و فهرست برداری از اموال می پردازد. در صورت لزوم، از کارشناس رسمی دادگستری برای ارزیابی دقیق اموال (به ویژه اموال غیرمنقول، طلا، جواهرات و سهام) استفاده می شود.
7. تهیه صورت مجلس تحریر ترکه: ماده ۲۱۶ قانون امور حسبی، موارد الزامی را که باید در صورت مجلس تحریر ترکه ذکر شود، بیان می کند:
   • نام و سمت متصدی تحریر ترکه.
   • نام و مشخصات کسانی که احضار شده و کسانی که در جلسه حاضر شده اند.
   • محلی که تحریر ترکه در آنجا صورت می گیرد.
   • اظهارات اشخاص راجع به دارایی و بدهی و ترکه متوفی.
   • نام و مشخصات کسی که اسناد و اموال به او داده می شود.
   • فهرست کامل اموال منقول (با توصیف دقیق، تعیین وزن و عیار طلا و نقره، نوع و میزان نقدینگی، اوراق بهادار با ذکر بها).
   • فهرست کامل اموال غیرمنقول (با ذکر مشخصات کامل).
   • فهرست مطالبات و دیون متوفی.

پس از اتمام فهرست برداری، صورت مجلس تحریر ترکه تنظیم و به امضای حاضرین و متصدی می رسد. این صورت مجلس، سندی رسمی از وضعیت دقیق ترکه متوفی است.

نحوه استعلام و شناسایی اموال در جریان تحریر ترکه

یکی از مهم ترین بخش های تحریر ترکه، شناسایی و استعلام دقیق تمامی اموال متوفی است. گاهی اوقات ورثه از تمامی دارایی های متوفی اطلاع ندارند و برای کشف آن ها، نیاز به انجام استعلامات از مراجع مختلف وجود دارد.

استعلامات ضروری

در جریان تحریر ترکه، متصدی تحریر (یا وکیل ورثه) می تواند از مراجع مختلفی برای شناسایی اموال متوفی استعلام بگیرد:

• اداره ثبت اسناد و املاک: برای شناسایی اموال غیرمنقول (مانند زمین، آپارتمان، باغ) که به نام متوفی ثبت شده اند. این استعلام می تواند در سطح کشوری یا منطقه ای انجام شود.
• اداره راهور (راهنمایی و رانندگی): برای شناسایی خودروها و سایر وسایل نقلیه موتوری که به نام متوفی است.
• بانک مرکزی و بانک ها: برای شناسایی حساب های بانکی، سپرده های ثابت، اوراق مشارکت و سایر دارایی های مالی متوفی در بانک ها و مؤسسات مالی.
• سازمان بورس و اوراق بهادار: در صورتی که احتمال داده شود متوفی دارای سهام شرکت ها یا صندوق های سرمایه گذاری در بورس بوده است.
• اداره ثبت شرکت ها: اگر متوفی سهامدار یا عضو هیئت مدیره شرکتی بوده باشد.
• سازمان تأمین اجتماعی یا صندوق های بازنشستگی: برای بررسی حقوق بازنشستگی یا مزایای فوت.
• صندوق های امانات (گاوصندوق های بانکی): در صورت اطلاع از وجود چنین صندوق هایی.

این استعلامات کمک می کنند تا هیچ بخشی از ترکه متوفی، چه مثبت و چه منفی (بدهی ها)، نادیده گرفته نشود.

تحریر ترکه اموال بدون سند

گاهی اوقات متوفی اموالی را از خود به جا می گذارد که دارای سند رسمی نیستند، مانند املاک قولنامه ای یا وسایل با ارزش. تحریر ترکه این گونه اموال نیز امکان پذیر است، اما ممکن است پیچیدگی های بیشتری داشته باشد.

چنانچه متوفی ملکی را به صورت قولنامه ای خریداری کرده باشد، ورثه باید ابتدا با طرح دعوای الزام به تنظیم سند رسمی به طرفیت فروشنده (یا ورثه او در صورت فوت)، نسبت به رسمی کردن مالکیت اقدام کنند. پس از صدور حکم قطعی و انتقال سند، آن ملک به عنوان بخشی از ترکه رسمی متوفی محسوب شده و وارد فرآیند تقسیم می شود. در مورد سایر اموال بدون سند رسمی نیز، با شهادت شهود یا ارائه هرگونه مدرک دال بر مالکیت متوفی، می توان آن ها را در صورت مجلس تحریر ترکه ثبت و ارزیابی نمود.

تحریر ترکه زمین های کشاورزی و سایر اموال غیرمنقول

زمین های کشاورزی، باغ ها، و سایر اموال غیرمنقول، جزو مهم ترین بخش های ترکه محسوب می شوند. در تحریر ترکه این گونه اموال:

• باید مشخصات دقیق ملک، شامل پلاک ثبتی، موقعیت مکانی، مساحت و حدود آن در صورت مجلس ذکر شود.
• اگر ملک دارای سند مشاع (مالکیت چند نفر بر یک ملک) باشد، سهم متوفی به صورت دقیق قید می گردد.
• برای ارزیابی قیمت این اموال، معمولاً از کارشناس رسمی دادگستری (در رشته امور ثبتی و ارزیابی املاک) کمک گرفته می شود تا ارزش روز آن ها مشخص گردد.
• در صورتی که ملک غیرقابل افراز (تقسیم فیزیکی) باشد، پس از تحریر ترکه، ورثه می توانند توافقی آن را به فروش رسانده و مبلغ حاصله را تقسیم کنند یا دادخواست فروش مال مشاع را مطرح نمایند.

تفاوت قرار تحریر ترکه و قرار مهر و موم ترکه

دو مفهوم «تحریر ترکه» و «مهر و موم ترکه» در نگاه اول ممکن است شبیه به هم به نظر برسند، اما اهداف و کاربردهای متفاوتی دارند. درک این تفاوت ها برای ورثه و ذینفعان بسیار مهم است.

تعریف مهر و موم ترکه

مهر و موم ترکه، به اقدامی قانونی اطلاق می شود که طی آن، اموال و دارایی های متوفی به صورت فیزیکی پلمپ، مسدود یا در مکانی امن نگهداری می شوند تا از هرگونه دستبرد، تصرف غیرمجاز، جابجایی یا سوءاستفاده احتمالی جلوگیری شود. این اقدام معمولاً در ابتدای فرآیند رسیدگی به ترکه، و قبل از شناسایی کامل و تقسیم آن، انجام می گیرد.

اهداف و کاربردها

برای درک بهتر، اهداف و کاربردهای این دو فرآیند را مقایسه می کنیم:

ویژگی	تحریر ترکه	مهر و موم ترکه
هدف اصلی	شناسایی، فهرست برداری و صورت برداری دقیق از تمامی اموال، حقوق و دیون متوفی. شفاف سازی وضعیت مالی.	حفاظت فیزیکی از اموال متوفی برای جلوگیری از تضییع، دستبرد و سوءاستفاده.
ماهیت	فرآیند تحقیقاتی و شناسایی حقوقی.	فرآیند حفاظتی و فیزیکی.
نتیجه	تهیه صورت مجلس جامع از ترکه.	پلمپ و مسدود کردن اموال.
مقدمه بر	مقدمه بر تقسیم ترکه و تصمیم گیری ورثه در مورد قبول/رد ترکه.	مقدمه بر تحریر ترکه یا تقسیم ترکه (زمانی که بیم تضییع می رود).

به زبان ساده، مهر و موم ترکه مثل «قفل کردن درها» برای محافظت از محتویات خانه است، در حالی که تحریر ترکه مثل «لیست برداری دقیق از تمامی وسایل داخل خانه» است.

اشخاص صالح برای درخواست مهر و موم

اشخاص صالح برای درخواست مهر و موم ترکه، دامنه وسیع تری نسبت به تحریر ترکه دارند و شامل موارد زیر می شوند:

• ورثه متوفی یا نماینده قانونی آن ها.
• وصی منصوب از سوی متوفی.
• امین یا قیم برای ورثه محجور یا غایب.
• طلبکاران متوفی: این نکته از تفاوت های اصلی با تحریر ترکه است. طلبکاران برای اطمینان از اینکه اموال متوفی از بین نمی رود و قادر به پرداخت دیون خواهد بود، می توانند درخواست مهر و موم کنند.
• اشخاص ذینفع دیگر که ادعای حقی بر ترکه دارند.

مرجع صالح برای درخواست مهر و موم ترکه نیز مانند تحریر ترکه، شورای حل اختلاف آخرین اقامتگاه متوفی است.

امکان انجام همزمان

ماده ۱۹۲ قانون امور حسبی در مورد امکان انجام همزمان مهر و موم و تحریر ترکه، قاعده روشنی را بیان می کند:

«بعد از تحریر ترکه، درخواست مهر و موم پذیرفته نمی شود و اگر در اثنای تحریر ترکه درخواست مهر و موم شود، فقط نسبت به مقداری که تحریر نشده، مهر و موم به عمل می آید.»

این ماده به وضوح نشان می دهد که:

• پس از اتمام تحریر ترکه، دیگر نیازی به مهر و موم نیست، چرا که اموال شناسایی شده و وضعیت آن ها مشخص است.
• اگر در حین فرآیند تحریر ترکه، نیاز به مهر و موم پیش آید (مثلاً اختلافی پیش بیاید یا بیم تضییع اموال برود)، مهر و موم فقط برای آن بخش از ترکه که هنوز فهرست برداری نشده است، انجام می شود.

نتیجه اینکه، مهر و موم و تحریر ترکه اصولاً دو فرآیند مستقل هستند که یکی (مهر و موم) بیشتر جنبه حفاظتی اولیه دارد و دیگری (تحریر) جنبه شناسایی دقیق و فهرست برداری. آن ها نمی توانند به طور کامل همزمان و موازی برای یک بخش از ترکه انجام شوند، زیرا هدف مهر و موم حفاظت از اموال تا زمان شناسایی است و پس از شناسایی، دیگر نیازی به آن حفاظت اولیه نیست.

آثار حقوقی و پیامدهای قرار تحریر ترکه

صدور قرار تحریر ترکه و انجام فرآیند آن، پیامدهای حقوقی مهمی دارد که نه تنها برای ورثه، بلکه برای سایر ذینفعان نیز حائز اهمیت است. این آثار، چارچوب قانونی را برای مدیریت و تقسیم ترکه پس از فوت متوفی فراهم می آورند.

ممنوعیت تصرف در ترکه قبل از ادای دیون

یکی از مهم ترین آثار حقوقی تحریر ترکه این است که پس از صدور قرار تحریر و آغاز فرآیند آن، ورثه و سایر ذینفعان حق تصرف در ترکه را قبل از ادای دیون و تعهدات متوفی ندارند. این اصل، برای حفظ حقوق طلبکاران و اجرای عدالت در توزیع ترکه بسیار حیاتی است. ماده ۲۳۲ قانون امور حسبی بیان می کند:

«ورثه ملزم نیستند غیر از ترکه چیزی به بستانکاران بدهند و اگر ترکه برای اداء تمام دیون کافی نباشد، ترکه مابین بستانکاران به نسبت طلب آنها تقسیم می شود مگر اینکه آن را بدون تحریر ترکه قبول کرده باشند.»

این ممنوعیت تصرف، تا زمانی که صورت مجلس تحریر ترکه نهایی شده و تکلیف دیون و مطالبات مشخص نگردیده است، پابرجا می ماند. هرگونه تصرف ورثه در ترکه پیش از تسویه دیون، می تواند مسئولیت حقوقی برای آن ها به دنبال داشته باشد.

مبنایی برای قبول یا رد ترکه توسط ورثه

یکی از انتخاب های مهم ورثه پس از فوت متوفی، تصمیم گیری در مورد «قبول» یا «رد» ترکه است. این تصمیم می تواند به سه شکل زیر باشد:

1. قبول مطلق ترکه: ورثه تمامی ترکه (اعم از مثبت و منفی) را بدون هیچ قید و شرطی می پذیرند. در این حالت، اگر دیون متوفی بیشتر از دارایی های او باشد، ورثه باید بدهی ها را از اموال شخصی خود نیز پرداخت کنند.
2. قبول مشروط ترکه (قبول ترکه با تحریر): ورثه ترکه را به شرط انجام تحریر ترکه و مشخص شدن دقیق وضعیت آن می پذیرند. در این صورت، مسئولیت ورثه در قبال دیون متوفی، تنها به میزان اموال ترکه محدود می شود و ورثه ملزم به پرداخت بدهی ها از اموال شخصی خود نیستند.
3. رد ترکه: ورثه به طور کامل از پذیرش ترکه صرف نظر می کنند. در این حالت، هیچ حقی بر ترکه نخواهند داشت و هیچ مسئولیتی نیز در قبال دیون متوفی نخواهند پذیرفت. رد ترکه باید ظرف یک ماه از تاریخ فوت اعلام شود؛ در غیر این صورت، عدم اعلام رد ترکه، به منزله قبول ترکه از سوی وراث محسوب می شود.

فرآیند تحریر ترکه، اطلاعات لازم و شفافی را فراهم می کند تا ورثه بتوانند با آگاهی کامل، یکی از این سه گزینه را انتخاب کنند. صورت مجلس تحریر ترکه، مبنای اطلاعاتی برای این تصمیم حیاتی خواهد بود.

فراهم شدن مقدمات تقسیم ترکه

تحریر ترکه، پیش نیاز اساسی برای مرحله بعدی، یعنی «تقسیم ترکه» است. تا زمانی که اموال و دیون متوفی به طور دقیق شناسایی و فهرست برداری نشده باشند، امکان تقسیم عادلانه و قانونی ترکه بین ورثه وجود ندارد.

پس از اتمام تحریر ترکه و تسویه دیون، ورثه می توانند به دو طریق اقدام به تقسیم ترکه کنند:

• تقسیم توافقی: اگر تمامی ورثه بر سر نحوه تقسیم اموال به توافق برسند، می توانند با تنظیم یک تقسیم نامه رسمی (در دفتر اسناد رسمی) یا عادی، ترکه را بین خود تقسیم کنند.
• تقسیم از طریق دادگاه: در صورت عدم توافق ورثه، هر یک از آن ها می تواند با تقدیم «دادخواست تقسیم ترکه» به دادگاه، از دادگاه بخواهد که ترکه را بین آن ها تقسیم کند. در این حالت، دادگاه بر اساس سهم الارث قانونی هر یک از ورثه و با کمک کارشناس رسمی، اقدام به تقسیم (در صورت امکان افراز) یا دستور فروش (در صورت عدم امکان افراز) ترکه می نماید.

به طور خلاصه، قرار تحریر ترکه، پایه ای محکم و قانونی برای مدیریت و توزیع صحیح و عادلانه میراث متوفی فراهم می آورد و از بروز بسیاری از مشکلات حقوقی و اختلافات خانوادگی جلوگیری می کند.

بعد از قرار تحریر ترکه چه باید کرد؟ (راهنمای عملی)

پس از صدور قرار تحریر ترکه و طی شدن مراحل فهرست برداری و تنظیم صورت مجلس، نوبت به اقدامات عملی برای تعیین تکلیف نهایی ترکه می رسد. این مراحل، برای ورثه و سایر ذینفعان از اهمیت بالایی برخوردار است.

تعیین تکلیف دیون و مطالبات متوفی

اولین و مهم ترین گام پس از تحریر ترکه، تعیین تکلیف دیون و مطالبات متوفی است. صورت مجلس تحریر ترکه، یک لیست کامل از بدهی ها و حقوق متوفی را در اختیار ورثه قرار می دهد.

1. پرداخت دیون: ابتدا باید تمامی بدهی هایی که در صورت مجلس ثبت شده اند، از محل اموال متوفی پرداخت شوند. این پرداخت شامل مهریه همسر، وام های بانکی، بدهی به اشخاص حقیقی و حقوقی، و سایر تعهدات مالی است.
2. وصول مطالبات: ورثه باید برای وصول مطالبات متوفی از اشخاص دیگر اقدام کنند. وجوه حاصل از این مطالبات نیز به ترکه اضافه شده و صرف پرداخت دیون یا تقسیم بین ورثه می شود.

اگر ترکه برای پرداخت تمامی دیون کافی نباشد، ترکه به نسبت طلب بستانکاران بین آن ها تقسیم می شود و ورثه (در صورت قبول ترکه با تحریر) ملزم به پرداخت اضافه از اموال شخصی خود نیستند.

تصمیم گیری ورثه در مورد قبول یا رد ترکه

همانطور که قبلاً اشاره شد، پس از اطلاع کامل از وضعیت ترکه (شامل دارایی ها و دیون)، ورثه فرصت دارند تا در مورد قبول یا رد ترکه تصمیم بگیرند. صورت مجلس تحریر ترکه، مبنای این تصمیم خواهد بود.

• اگر ورثه تصمیم به قبول ترکه بگیرند، مسئولیت آن ها در قبال دیون متوفی، محدود به میزان اموال ترکه خواهد بود (در صورتی که تحریر ترکه انجام شده باشد).
• اگر ورثه تصمیم به رد ترکه بگیرند، باید این موضوع را ظرف مدت یک ماه از تاریخ اطلاع از فوت یا از تاریخ صدور گواهی انحصار وراثت (در صورتی که در خارج از ایران باشند) اعلام کنند. در این صورت، آن ها هیچ حقی بر اموال ترکه ندارند و هیچ مسئولیتی نیز در قبال دیون متوفی نخواهند داشت.

مراحل بعدی برای تقسیم ارث

پس از تسویه دیون و مطالبات و تصمیم گیری ورثه در مورد ترکه، نوبت به تقسیم خالص ترکه بین آن ها می رسد:

1. تقسیم توافقی: در صورت وجود توافق بین تمامی ورثه، آن ها می توانند با تنظیم یک تقسیم نامه عادی یا رسمی، اموال را بر اساس سهم الارث قانونی یا حتی به نحوی که مورد توافق آن هاست (با رضایت همه) تقسیم کنند. این روش، سریع ترین و کم هزینه ترین راه است.
2. دادخواست تقسیم ترکه: اگر ورثه بر سر نحوه تقسیم ترکه به توافق نرسند، هر یک از آن ها می تواند با تقدیم دادخواست تقسیم ترکه به دادگاه حقوقی (نه شورای حل اختلاف)، از دادگاه بخواهد که ترکه را بین آن ها تقسیم کند. دادگاه در این مرحله، با بررسی صورت مجلس تحریر ترکه و گواهی انحصار وراثت، و در صورت نیاز با ارجاع به کارشناس، اقدام به افراز (تقسیم فیزیکی) اموالی که قابل تقسیم هستند و دستور فروش اموالی که غیرقابل افراز هستند، می نماید.

نقش وکیل

فرآیندهای حقوقی مربوط به ترکه، از جمله تحریر ترکه و مراحل پس از آن، به دلیل پیچیدگی ها و نکات فنی، می تواند برای افراد عادی دشوار باشد. استفاده از خدمات یک وکیل متخصص در امور ارث و ترکه در تمامی این مراحل می تواند بسیار مفید باشد:

• ارائه مشاوره حقوقی دقیق و راهنمایی ورثه در هر مرحله.
• تنظیم و ثبت دادخواست های لازم (مانند دادخواست تحریر ترکه، دادخواست تقسیم ترکه یا دادخواست الزام به تنظیم سند).
• پیگیری استعلامات و جمع آوری مدارک مورد نیاز.
• حضور در جلسات دادگاه و دفاع از حقوق موکلین.
• کمک به حصول توافق بین ورثه و تنظیم تقسیم نامه.

نقش وکیل در تسریع فرآیندها، جلوگیری از اشتباهات احتمالی و حفظ حقوق ورثه بسیار پررنگ است.

چالش ها، اعتراضات و نکات حقوقی تکمیلی

فرآیند تحریر ترکه، هرچند با هدف شفاف سازی و جلوگیری از اختلافات انجام می شود، اما در عمل ممکن است با چالش ها و مسائل حقوقی مختلفی مواجه شود. آگاهی از این نکات می تواند به ورثه و ذینفعان در مواجهه با آن ها کمک کند.

اعتراض به قرار تحریر ترکه

پس از صدور قرار تحریر ترکه و انجام فرآیند فهرست برداری، ممکن است یکی از ذینفعان به مفاد صورت مجلس تحریر ترکه یا خود قرار صادره اعتراض داشته باشد.

• نحوه و مهلت اعتراض: بر اساس ماده ۹ قانون شوراهای حل اختلاف، تمامی آرای صادره از شورای حل اختلاف (که قرار تحریر ترکه نیز جزو آن هاست)، ظرف مهلت قانونی ۲۰ روز پس از ابلاغ، قابل تجدیدنظرخواهی و اعتراض در دادگاه حقوقی همان حوزه قضایی است.
• مرجع رسیدگی: دادگاه حقوقی (نه شورای حل اختلاف) به اعتراض به قرار تحریر ترکه رسیدگی می کند.
• دلایل اعتراض: دلایل اعتراض می تواند شامل مواردی مانند عدم ذکر برخی از اموال متوفی در صورت مجلس، ذکر اموالی که به متوفی تعلق نداشته، اشتباه در ارزیابی اموال توسط کارشناس، یا عدم رعایت تشریفات قانونی در فرآیند تحریر ترکه باشد.
• مدارک لازم برای اعتراض: معترض باید دادخواستی را به دادگاه حقوقی تقدیم کند و مدارک اثبات کننده ادعای خود (مانند سند مالکیت، شهادت شهود، مدارک مربوط به قیمت اموال و…) را ضمیمه آن نماید.

عواقب عدم حضور در جلسه تحریر ترکه

همانطور که گفته شد، پس از صدور قرار تحریر ترکه، از طریق آگهی در روزنامه های کثیرالانتشار و ارسال اخطاریه، از تمامی ذینفعان دعوت می شود تا در جلسه تحریر ترکه حاضر شوند.

عدم حضور در جلسه تحریر ترکه، حتی با وجود ابلاغ قانونی و اطلاع، مانع رسیدگی و ادامه فرآیند تحریر ترکه نخواهد شد. به عبارت دیگر، متصدی تحریر ترکه کار خود را با حضور حاضرین و بر اساس مدارک موجود ادامه خواهد داد و صورت مجلس تحریر ترکه را تنظیم می کند.

با این حال، عدم حضور می تواند عواقبی برای فرد غایب داشته باشد:

• از دست دادن فرصت ارائه اطلاعات: فرد غایب فرصت ارائه اطلاعات مهم در مورد اموال، دیون یا مطالبات متوفی را از دست می دهد.
• عدم امکان اعتراض شفاهی: فرد غایب نمی تواند در همان جلسه به مسائل مطرح شده اعتراض کند.
• تضییع احتمالی حقوق: ممکن است اطلاعات نادرستی در مورد سهم او یا اموال متوفی در صورت مجلس ثبت شود و فرد مجبور به پیگیری های حقوقی بعدی برای اصلاح آن شود.

مدت زمان و هزینه فرآیند تحریر ترکه

تعیین مدت زمان دقیق برای فرآیند تحریر ترکه دشوار است و به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

• پیچیدگی ترکه: هرچه تعداد اموال بیشتر و پراکنده تر باشند یا دیون و مطالبات پیچیده تری وجود داشته باشد، زمان بیشتری نیاز است.
• تعداد ورثه و محل اقامت آن ها: هماهنگی با تعداد زیاد ورثه و ورثه ای که در نقاط دوردست یا خارج از کشور هستند، زمان بر است.
• نیاز به کارشناسی: ارزیابی اموال توسط کارشناس، مستلزم صرف زمان است.
• حجم کاری مراجع قضایی: سرعت رسیدگی در شوراهای حل اختلاف مختلف ممکن است متفاوت باشد.

به طور تقریبی، این فرآیند می تواند از دو تا شش ماه و گاهی بیشتر به طول انجامد.

هزینه تحریر ترکه شامل موارد زیر است:

• هزینه دادخواست: هزینه دادخواست تحریر ترکه، مانند سایر دعاوی غیرمالی، نسبتاً پایین و در حال حاضر حدود چند صد هزار تومان است.
• هزینه نشر آگهی: پرداخت هزینه آگهی در روزنامه کثیرالانتشار.
• هزینه کارشناسی: در صورت نیاز به ارزیابی اموال توسط کارشناس رسمی دادگستری، ورثه باید هزینه کارشناسی را پرداخت کنند.
• حق الوکاله وکیل: اگر از وکیل استفاده شود، حق الوکاله وکیل نیز به هزینه ها اضافه خواهد شد.

نقش وکیل متخصص در امور ترکه

با توجه به پیچیدگی ها، نیاز به اطلاعات دقیق قانونی، و جنبه های فنی فرآیند تحریر ترکه و مراحل پس از آن، استفاده از خدمات یک وکیل متخصص در امور ارث و ترکه می تواند مزایای قابل توجهی داشته باشد:

• سرعت و دقت: وکیل با آگاهی از رویه ها و قوانین، می تواند فرآیند را تسریع کرده و از بروز اشتباهات جلوگیری نماید.
• حفظ حقوق: وکیل به خوبی می تواند از حقوق موکل خود در برابر سایر ورثه، طلبکاران یا بدهکاران دفاع کند.
• کاهش استرس و فشار روانی: وکیل تمامی مراحل اداری و قضایی را به جای موکل انجام می دهد و از فشار روانی ورثه می کاهد.
• حل اختلافات: وکیل می تواند در مذاکرات با سایر ذینفعان، نقش میانجی گر را ایفا کرده و به حل مسالمت آمیز اختلافات کمک کند.

نمونه ها

برای درک بهتر فرآیند حقوقی و کاربردی قرار تحریر ترکه، در ادامه دو نمونه ساده از دادخواست تحریر ترکه و قرار تحریر ترکه ارائه می شود. این نمونه ها صرفاً برای آشنایی کلی بوده و در پرونده های واقعی باید توسط متخصص حقوقی و متناسب با شرایط هر پرونده تنظیم گردند.

نمونه دادخواست تحریر ترکه

خواهان: [نام و نام خانوادگی یکی از ورثه] فرزند [نام پدر] کد ملی [شماره ملی] به نشانی [آدرس کامل]

خواندگان: [نام و نام خانوادگی سایر ورثه] فرزند [نام پدر] کد ملی [شماره ملی] به نشانی [آدرس کامل] (در صورت متعدد بودن، به تعداد ورثه ذکر شود)

خواسته: تقاضای صدور قرار تحریر ترکه متوفی [نام و نام خانوادگی متوفی]

دلایل و مستندات:

1. رونوشت مصدق گواهی فوت متوفی.
2. رونوشت مصدق گواهی انحصار وراثت.
3. رونوشت مصدق شناسنامه و کارت ملی خواهان.
4. رونوشت مصدق شناسنامه و کارت ملی خواندگان (در صورت امکان).

شرح دادخواست:

ریاست محترم شورای حل اختلاف [نام شهرستان مربوط به آخرین اقامتگاه متوفی]

با سلام و احترام،

به استحضار می رساند، مرحوم مغفور [نام و نام خانوادگی متوفی]، فرزند [نام پدر متوفی]، به شماره شناسنامه [شماره شناسنامه متوفی]، به تاریخ [تاریخ فوت] فوت نموده اند. اینجانب [نام خواهان] به همراه خواندگان محترم، ورثه قانونی آن مرحوم می باشیم، که مراتب فوت و رابطه وراثتی به موجب گواهی فوت و گواهی انحصار وراثت پیوست دادخواست محرز است.

با توجه به اینکه از تمامی اموال، دارایی ها، حقوق و دیون به جا مانده از متوفی اطلاع دقیق و کاملی در دست نیست و بیم بروز اختلاف و تضییع حقوق ورثه و سایر ذینفعان وجود دارد، مستنداً به ماده ۲۰۶ قانون امور حسبی و سایر مواد مرتبط، تقاضای رسیدگی و صدور قرار تحریر ترکه آن مرحوم و انجام تشریفات قانونی مربوط به آن (شامل نشر آگهی و تشکیل جلسه تحریر ترکه) مورد استدعاست تا پس از تعیین دقیق میزان ترکه و دیون، امکان تصمیم گیری و اقدامات بعدی فراهم آید.

با احترام فراوان،

[نام و نام خانوادگی خواهان]

[امضاء]

نمونه قرار تحریر ترکه

بسمه تعالی

دادنامه شماره: [شماره قرار]

تاریخ صدور: [تاریخ صدور قرار]

مرجع صادرکننده: شعبه [شماره شعبه] شورای حل اختلاف شهرستان [نام شهرستان]

خواهان: [مشخصات خواهان مطابق دادخواست]

خواندگان: [مشخصات خواندگان مطابق دادخواست]

موضوع: درخواست تحریر ترکه

متن قرار:

در خصوص درخواست آقای/خانم [نام خواهان] فرزند [نام پدر خواهان]، به شماره شناسنامه [شماره شناسنامه خواهان] صادره از [محل صدور]، به طرفیت خواندگان مذکور، مبنی بر تحریر ترکه متوفی مرحوم [نام و نام خانوادگی متوفی] فرزند [نام پدر متوفی]، به شماره شناسنامه [شماره شناسنامه متوفی] که در تاریخ [تاریخ فوت] فوت نموده اند، دادگاه با بررسی دادخواست تقدیمی و احراز سمت متقاضی و فوت متوفی به موجب گواهی فوت شماره [شماره گواهی فوت]، مستنداً به ماده ۲۰۶ و ۲۱۰ قانون امور حسبی و مواد مرتبط دیگر، قرار تحریر ترکه را صادر و اعلام می نماید.

دفتر مقرر است:

1. نوبتی جهت اجرای قرار تحریر ترکه در تاریخ [تاریخ جلسه تحریر] ساعت [ساعت جلسه تحریر] در محل [محل تشکیل جلسه تحریر ترکه، مانند آخرین اقامتگاه متوفی یا دفتر شورا] تعیین و نسبت به نشر آگهی در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار [نام روزنامه] اقدام و از کلیه ورثه یا نماینده قانونی آن ها، بستانکاران و مدیونین به متوفی و هر کس که حقی به ترکه دارد، دعوت به عمل آید تا در روز و ساعت معین، در محل مذکور برای تحریر ترکه حاضر شوند. (تذکر: دقت شود که فاصله بین نشر آگهی و روز اجرای قرار نباید کمتر از یک ماه و بیشتر از سه ماه باشد.)
2. کلیه ورثه و اشخاص ذینفع که در حوزه این دادگاه اقامت دارند و نشانی آن ها در پرونده منعکس است، برای حضور در جلسه تحریر ترکه، اخطاریه ارسال شود.
3. پس از تشکیل جلسه و انجام تشریفات قانونی، صورت مجلس تحریر ترکه مطابق با مواد قانون امور حسبی تنظیم و به پیوست پرونده گردد.

این قرار حضوری است و ظرف ۲۰ روز پس از ابلاغ، قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه حقوقی شهرستان [نام شهرستان] می باشد.

[نام و نام خانوادگی رئیس/دادرس شعبه]

[امضاء و مهر شعبه]

نتیجه گیری

در نهایت، قرار تحریر ترکه یک ابزار حقوقی حیاتی است که در فرآیند پیچیده و اغلب حساس مدیریت ارث، نقش محوری ایفا می کند. این قرار، با ایجاد یک فهرست رسمی و دقیق از تمامی دارایی ها و بدهی های متوفی، نه تنها به شفافیت مالی کمک می کند، بلکه حقوق تمامی ذینفعان، از ورثه و طلبکاران گرفته تا موصی لَه، را تضمین و از بروز اختلافات و سوءاستفاده های احتمالی پیشگیری می نماید.

از تعریف ترکه و تحریر ترکه گرفته تا مراحل درخواست، صدور قرار، نحوه استعلام اموال، تفاوت آن با مهر و موم ترکه و آثار حقوقی آن، تمامی جنبه های این فرآیند بررسی شد. مشخص گردید که پس از صدور قرار تحریر و تنظیم صورت مجلس، ورثه باید با آگاهی کامل نسبت به تعیین تکلیف دیون و مطالبات و سپس تقسیم ارث اقدام کنند. با توجه به پیچیدگی های قانونی و ظرایف اجرایی، توصیه اکید می شود که در تمامی این مراحل، از مشورت و همراهی یک وکیل متخصص در امور ارث و ترکه بهره مند شوید. این اقدام نه تنها به تسریع و صحت فرآیند کمک می کند، بلکه از تضییع حقوق شما جلوگیری کرده و آرامش خاطر را به ارمغان می آورد.

سوالات متداول

تحریر ترکه در صلاحیت کدام مرجع قضایی است؟

رسیدگی به درخواست تحریر ترکه، در صلاحیت شورای حل اختلاف آخرین اقامتگاه متوفی قرار دارد.

قرار تحریر ترکه صادر شد یعنی چه؟

صدور قرار تحریر ترکه به این معناست که دادگاه یا شورای حل اختلاف، دستوری را برای تعیین مقدار ترکه (اموال و دارایی ها) و دیون (بدهی ها) متوفی صادر کرده است. این قرار، مجوز قانونی برای آغاز فرآیند فهرست برداری رسمی از کلیه اجزای ترکه است.

آیا امکان انجام همزمان تحریر ترکه و مهر و موم ترکه وجود دارد؟

خیر، طبق ماده ۱۹۲ قانون امور حسبی، پس از انجام تحریر ترکه، درخواست مهر و موم پذیرفته نمی شود. اگر در حین تحریر ترکه درخواست مهر و موم شود، فقط نسبت به آن بخش از ترکه که هنوز فهرست برداری نشده است، مهر و موم انجام می شود.

آیا بدون اخذ گواهی انحصار وراثت امکان تقسیم ترکه وجود دارد؟

خیر، گواهی انحصار وراثت یکی از مدارک ضروری و پیش نیاز اصلی برای هرگونه اقدام در خصوص ترکه و تقسیم آن است. این گواهی، ورثه قانونی و سهم الارث هر یک را به طور رسمی مشخص می کند.

تفاوت تحریر ترکه و مهر و موم ترکه چیست؟

در تحریر ترکه، اموال و دیون متوفی لیست و صورت برداری می شوند تا وضعیت مالی او شفاف شود. اما در مهر و موم ترکه، بنا به تقاضای ذینفعان، اموال متوفی به صورت فیزیکی پلمپ و مسدود می گردند تا از هرگونه دستبرد یا تضییع جلوگیری شود. مهر و موم بیشتر جنبه حفاظتی دارد، در حالی که تحریر جنبه شناسایی و شفاف سازی.

تحریر ترکه چقدر زمان می برد؟

مدت زمان تحریر ترکه ثابت نیست و به پیچیدگی ترکه، تعداد ورثه و محل اقامت آن ها، نیاز به کارشناسی و حجم کاری مراجع قضایی بستگی دارد. اما به طور معمول، این فرآیند می تواند بین دو تا شش ماه به طول انجامد.

هزینه دادخواست تحریر ترکه چه میزان است؟

هزینه دادخواست تحریر ترکه معادل هزینه دعاوی غیرمالی است و در حال حاضر نسبتاً پایین بوده (در حد چند صد هزار تومان). علاوه بر آن، هزینه هایی مانند نشر آگهی در روزنامه و در صورت نیاز، هزینه کارشناسی رسمی نیز به آن اضافه می شود.

آیا تحریر ترکه در همه موارد لازم است؟

خیر، تحریر ترکه همیشه الزامی نیست و در برخی موارد اختیاری است. اما در مواردی مانند وجود ورثه محجور یا غایب، وجود وصی برای اداره اموال، یا متوفی با تابعیت خارجی، تحریر ترکه الزامی می شود.

عواقب عدم حضور در جلسه تحریر ترکه چیست؟

عدم حضور در جلسه تحریر ترکه، حتی با ابلاغ قانونی، مانع از ادامه فرآیند تحریر ترکه نخواهد شد و متصدی تحریر، کار خود را ادامه می دهد. اما فرد غایب فرصت ارائه اطلاعات و دفاع از حقوق خود را از دست می دهد.

بعد از تحریر ترکه چه باید کرد؟

پس از تحریر ترکه، ورثه باید ابتدا نسبت به تعیین تکلیف و پرداخت دیون و وصول مطالبات متوفی اقدام کنند. سپس، در مورد قبول یا رد ترکه تصمیم گرفته و در نهایت، با توافق یا از طریق دادخواست تقسیم ترکه، سهم الارث قانونی خود را دریافت نمایند.