مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) به عنوان یکی از مهمترین مراکز علمی و پژوهشی در ایران و جهان اسلام، نقشی حیاتی در رصد، ارزیابی و ارتقای جایگاه علم و فناوری ایفا میکند. این سازمان با ارائه خدمات متنوع و گسترده، نه تنها به پژوهشگران، اساتید و دانشجویان کمک میکند تا به منابع معتبر علمی دسترسی پیدا کنند و فعالیتهای پژوهشی خود را بهبود بخشند، بلکه با ابزارهای علمسنجی پیشرفته خود، تصویری دقیق از وضعیت علمی کشور و جهان اسلام ارائه میدهد. آشنایی با فعالیت ها و خدمات ISC برای هر فردی که در اکوسیستم علمی ایران و فراتر از آن فعالیت میکند، ضروری است.
این مقاله به عنوان یک راهنمای جامع، تمامی جنبههای مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) را از تاریخچه و مأموریت گرفته تا پایگاههای علمی، فرآیندهای نمایهسازی نشریات، معیارهای رتبهبندی دانشگاهها و پژوهشگران برتر، و سایر ابزارهای کاربردی مانند سامانه نان و دانا، بررسی خواهد کرد. هدف ما ارائه درکی عمیق و کاربردی از این نهاد تأثیرگذار است تا جامعه علمی بتواند حداکثر بهرهبرداری را از امکانات آن داشته باشد.
ISC چیست؟ آشنایی با مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام
مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام، که به اختصار ISC نامیده میشود، یک سازمان علمی و پژوهشی است که وظیفه پایش و رصد علم و فناوری در ایران و کشورهای اسلامی را بر عهده دارد. این مؤسسه با هدف ارتقای جایگاه علمی و فناوری منطقه، به جمعآوری، تحلیل و ارائه اطلاعات مربوط به تولیدات علمی میپردازد.
تاریخچه و اهداف تأسیس
سایت isc در ابتدا با رسالت نمایهسازی جامع نشریات علمی معتبر در جهان اسلام شکل گرفت. ایده تأسیس یک سیستم استنادی مستقل برای کشورهای اسلامی در سال ۲۰۰۴ میلادی مطرح شد و پس از مطالعات و برنامهریزیهای دقیق، سرانجام در سال ۲۰۰۶ در شیراز رسماً آغاز به کار کرد. رسالت اصلی آن، ایجاد یک مرجع معتبر برای ارزیابی و شناسایی دستاوردهای علمی پژوهشگران و دانشگاههای جهان اسلام بود. این مؤسسه با فراهم آوردن ابزارهایی برای پایش و رصد علم و فناوری، به کشورها کمک میکند تا نقاط قوت و ضعف خود را در حوزه پژوهش شناسایی کرده و برای توسعه آتی برنامهریزی کنند. ISC به عنوان مرکزی برای جمعآوری و تحلیل دادههای استنادی، گامی مهم در جهت استقلال علمی کشورهای اسلامی و کاهش وابستگی به پایگاههای اطلاعاتی غربی محسوب میشود. از اهداف اولیه آن میتوان به ارتقای سطح پژوهش و فناوری در منطقه، ترویج همکاریهای علمی و همچنین شناسایی و حمایت از استعدادهای برتر اشاره کرد.
مأموریت و چشمانداز
مأموریت اصلی ISC، ارتقای جایگاه علمی و فناوری ایران و جهان اسلام از طریق ایجاد، مدیریت و توسعه پایگاههای اطلاعاتی معتبر و ابزارهای علمسنجی پیشرفته است. این مؤسسه میکوشد تا با ارائه دادههای دقیق و تحلیلهای کاربردی، به سیاستگذاران، پژوهشگران و نهادهای علمی کمک کند تا تصمیمات آگاهانهتری اتخاذ کنند. چشمانداز ISC این است که به عنوان “قلب و مغز علم و فناوری ایران” و یک مرجع معتبر بینالمللی در حوزه علمسنجی و پایش علم و فناوری در جهان اسلام شناخته شود. این مؤسسه به دنبال توسعه ابزارهایی است که بتوانند با استفاده از آخرین فناوریها، تصویری جامع و پویا از وضعیت علمی، تولیدات پژوهشی، و روند پیشرفت فناوری در کشورهای اسلامی ارائه دهند. ISC همچنین با برگزاری کارگاههای آموزشی و مشاورههای تخصصی، تلاش میکند تا ظرفیتهای علمی و پژوهشی دانشگاهها و مؤسسات را تقویت کرده و به آنها در بهبود جایگاه بینالمللی خود یاری رساند.
پایهها و ستونهای خدمات ISC: پایگاههای علمی
پایگاههای علمی ISC قلب تپنده این مؤسسه محسوب میشوند و محلی برای جمعآوری، سازماندهی و ارائه حجم عظیمی از اطلاعات علمی هستند. این پایگاهها به عنوان بستری جامع برای دسترسی به تولیدات علمی در ایران و جهان اسلام عمل میکنند و محققان را در یافتن منابع مورد نیاز یاری میدهند.
معرفی اجمالی پایگاههای علمی ISC
ISC مجموعهای از پایگاههای اطلاعاتی علمی را توسعه داده که هر یک به جنبههای خاصی از تولید علم در جهان اسلام میپردازند. این پایگاهها شامل نمایههای نشریات، مقالات، همایشها، پایاننامهها و طرحهای پژوهشی هستند. مهمترین ویژگی این پایگاهها، تمرکز بر محتوای تولید شده توسط پژوهشگران و مؤسسات کشورهای اسلامی است که آنها را از پایگاههای استنادی بینالمللی مانند Scopus و Web of Science متمایز میکند. در حالی که پایگاههای بینالمللی معمولاً تمرکز وسیعتری دارند و بخش قابل توجهی از محتوای آنها به زبان انگلیسی است، ISC به صورت تخصصی به جمعآوری و نمایهسازی محتوای تولید شده به زبانهای فارسی، عربی و سایر زبانهای رایج در جهان اسلام میپردازد. این تفاوت، ISC را به منبعی بیبدیل برای مطالعه و تحلیل وضعیت علمی و فرهنگی این منطقه تبدیل کرده است.
کاربرد و اهمیت این پایگاهها برای جامعه علمی
پایگاههای علمی ISC کاربردهای فراوانی برای اقشار مختلف جامعه علمی دارند. اساتید و پژوهشگران میتوانند برای یافتن مقالات مرتبط با حوزه تحقیقاتی خود، شناسایی نشریات معتبر برای انتشار یافتههایشان و پیگیری میزان استنادات به کارهای خود از این پایگاهها استفاده کنند. دانشجویان کارشناسی ارشد و دکترا نیز با استفاده از این پایگاهها میتوانند منابع علمی مورد نیاز برای پایاننامهها و رسالههای خود را پیدا کرده و با پژوهشگران فعال در زمینه مورد علاقه خود آشنا شوند. این پایگاهها امکان دانلود مقاله و حتی شناسایی منابعی برای دانلود کتاب علمی را نیز فراهم میآورند. در این زمینه، پلتفرمهایی مانند ایران پیپر نیز میتوانند به عنوان مکمل، دسترسی به طیف وسیعی از مقالات و کتب را برای کاربران فراهم کنند. مدیران و سیاستگذاران پژوهشی نیز از دادههای این پایگاهها برای ارزیابی عملکرد علمی دانشگاهها، رصد شاخصهای علم و فناوری و برنامهریزیهای کلان بهره میبرند. دسترسی آسان به این اطلاعات، تصمیمگیری مبتنی بر شواهد را تسهیل میکند و به ارتقای کیفیت و کمیت پژوهشها کمک شایانی مینماید.
پایگاههای علمی ISC نه تنها دریچهای برای دسترسی به دانش تولید شده در جهان اسلام هستند، بلکه ابزاری قدرتمند برای تحلیل و پایش روندهای علمی منطقه محسوب میشوند.
نمایهسازی و ارزیابی نشریات: تضمین کیفیت در انتشار علمی
یکی از اصلیترین وظایف ISC، نمایهسازی و ارزیابی نشریات علمی است. این فرآیند با هدف تضمین کیفیت و اعتبار نشریات علمی انجام میشود و به پژوهشگران کمک میکند تا بهترین بستر را برای انتشار یافتههای خود انتخاب کنند.
فرآیند و معیارهای نمایهسازی نشریات در ISC
برای اینکه یک نشریه در ISC نمایه شود، باید فرآیند دقیق و چندمرحلهای را طی کند. این فرآیند با ارسال درخواست از سوی نشریه آغاز میشود و سپس توسط کارشناسان ISC بر اساس مجموعهای از معیارها مورد ارزیابی قرار میگیرد. معیارهای اصلی نمایهسازی شامل موارد زیر است:
- تناوب انتشار منظم: نشریه باید طبق زمانبندی اعلام شده (فصلنامه، دوفصلنامه و…) به طور منظم منتشر شود.
- کیفیت علمی محتوا: مقالات منتشر شده باید از نظر محتوای علمی، روششناسی، نوآوری و اصالت در سطح بالایی قرار داشته باشند.
- فرآیند داوری همتا (Peer Review): نشریه باید دارای یک سیستم داوری دقیق و شفاف باشد که توسط متخصصان حوزه مربوطه انجام شود.
- اعضای هیئت تحریریه و شورای علمی: حضور اساتید و پژوهشگران برجسته و متخصص در هیئت تحریریه و شورای علمی نشریه الزامی است.
- قوانین اخلاقی نشر: رعایت کامل اصول اخلاقی نشر علمی، از جمله پرهیز از سرقت ادبی، تضاد منافع و… بسیار حیاتی است.
- قابلیت دسترسی و آرشیو: نشریه باید به صورت آنلاین قابل دسترسی باشد و آرشیو مناسبی از شمارههای پیشین خود را ارائه دهد.
- موضوعیت و گستره: حوزه موضوعی نشریه باید مشخص و با اهداف ISC همسو باشد.
اهمیت نمایهسازی در ISC برای نشریات فارسی و اسلامی بسیار زیاد است. این امر به افزایش دیده شدن نشریات در سطح ملی و بینالمللی کمک کرده، اعتبار آنها را بالا میبرد و موجب جذب مقالات با کیفیتتر میشود.
سنجش اثرگذاری نشریات
ISC علاوه بر نمایهسازی، به سنجش اثرگذاری نشریات نیز میپردازد. این سنجش با استفاده از دو شاخص اصلی “ضریب تأثیر” و “چارکبندی” انجام میشود و به جامعه علمی امکان میدهد تا کیفیت و میزان استنادپذیری نشریات را به خوبی درک کند.
ضریب تأثیر (Impact Factor) ISC
ضریب تأثیر ISC نشاندهنده میانگین تعداد استنادات به مقالات منتشر شده در یک نشریه طی یک دوره زمانی مشخص است. این شاخص یکی از مهمترین معیارهای ارزیابی کیفیت و اثرگذاری یک نشریه محسوب میشود. نحوه محاسبه آن معمولاً به این صورت است که تعداد کل استنادات دریافتی مقالات منتشر شده در یک نشریه در دو سال گذشته، تقسیم بر تعداد کل مقالات قابل استناد منتشر شده در همان دو سال میشود. به عنوان مثال، اگر یک نشریه در سال ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰، مجموعاً ۱۰۰ مقاله منتشر کرده باشد و این مقالات در سال ۲۰۲۱، ۲۰۰ بار مورد استناد قرار گرفته باشند، ضریب تأثیر آن نشریه برای سال ۲۰۲۱، برابر با ۲ خواهد بود. اهمیت ضریب تأثیر در ISC، در فراهم آوردن معیاری عینی برای مقایسه نشریات در یک حوزه موضوعی خاص و کمک به پژوهشگران برای انتخاب نشریات معتبر جهت انتشار کارهایشان است.
چارکبندی (Quartile) نشریات
چارکبندی (Quartile) نشریات یک روش برای دستهبندی نشریات بر اساس میزان ضریب تأثیر آنها در یک حوزه موضوعی مشخص است. در این روش، تمامی نشریات یک رشته علمی بر اساس ضریب تأثیرشان از بالا به پایین مرتب شده و به چهار گروه مساوی تقسیم میشوند که هر گروه یک چارک (Q) را تشکیل میدهد. Q1 نشاندهنده ۲۵ درصد برتر نشریات از نظر ضریب تأثیر است، Q2 شامل ۲۵ درصد بعدی، Q3 شامل ۲۵ درصد سوم و Q4 شامل ۲۵ درصد پایینتر است. نشریات قرار گرفته در چارک Q1 معمولاً از بالاترین کیفیت و اثرگذاری علمی برخوردارند. کاربرد این چارکبندی در ارزیابی کیفی نشریات و مقایسه آنها با یکدیگر در یک رشته علمی مشابه است. پژوهشگران اغلب تمایل دارند مقالات خود را در نشریاتی که در چارکهای بالاتر (به ویژه Q1 و Q2) قرار دارند، منتشر کنند تا اطمینان حاصل کنند که کارشان در یک بستر معتبر و با اثرگذاری بالا منتشر میشود.
چگونگی دسترسی به لیست نشریات نمایهشده و اطلاعات اثرگذاری آنها
دسترسی به لیست نشریات نمایهشده در ISC و اطلاعات مربوط به ضریب تأثیر و چارکبندی آنها از طریق وبسایت رسمی این مؤسسه به سادگی امکانپذیر است. کاربران میتوانند با مراجعه به بخش مربوط به “نشریات” یا “پایگاههای علمی” در سایت ISC، لیست کامل نشریات نمایه شده را مشاهده کنند. این لیست معمولاً شامل اطلاعاتی نظیر عنوان نشریه، حوزه موضوعی، وضعیت نمایهسازی، و در صورت وجود، ضریب تأثیر و چارک آن است. امکان جستجو بر اساس عنوان نشریه، ناشر، یا حوزه موضوعی نیز معمولاً در این بخش فراهم است تا کاربران بتوانند به سرعت اطلاعات مورد نیاز خود را پیدا کنند. این شفافیت در ارائه اطلاعات، به پژوهشگران کمک میکند تا با آگاهی کامل، بهترین نشریات را برای مطالعه، دانلود مقاله و انتشار کارهای علمی خود انتخاب کنند.
شناسایی و معرفی پژوهشگران برتر: معرفی نخبگان علمی
یکی دیگر از فعالیتهای مهم ISC، شناسایی و معرفی پژوهشگران برتر و پراستناد است. این ابتکار نه تنها به تقدیر از نخبگان علمی کمک میکند، بلکه الگویی برای سایر پژوهشگران فراهم میآورد و جایگاه علمی کشور را در سطح بینالمللی ارتقا میبخشد.
اهمیت شناسایی پژوهشگران پراستناد
شناسایی پژوهشگران پراستناد و معرفی آنها به جامعه علمی، از ابعاد مختلفی حائز اهمیت است. در وهله اول، این کار به ارتقای شهرت علمی کشور کمک میکند؛ زیرا برجسته کردن محققان موفق، نشاندهنده توانمندیها و پتانسیلهای علمی یک ملت است. چنین شناختی، باعث افزایش اعتبار ملی و بینالمللی ایران در حوزههای مختلف علمی میشود. در وهله دوم، معرفی این پژوهشگران به عنوان الگوهای موفق، میتواند الهامبخش دانشجویان و پژوهشگران جوانتر باشد. مشاهده دستاوردهای افرادی که توانستهاند با تلاش و پشتکار به بالاترین سطوح علمی دست یابند، انگیزه لازم برای ادامه مسیر پژوهش را در نسلهای آینده تقویت میکند. این اقدام همچنین میتواند به ایجاد شبکههای همکاری علمی بین پژوهشگران داخلی و خارجی کمک کرده و زمینه را برای انجام پروژههای مشترک و توسعه دانش فراهم آورد.
معیارهای ISC برای شناسایی پژوهشگران برتر و پراستناد
ISC برای شناسایی پژوهشگران برتر و پراستناد، از مجموعهای از معیارهای دقیق و علمسنجی استفاده میکند. این معیارها بر اساس دادههای موجود در پایگاههای اطلاعاتی ISC و سایر پایگاههای بینالمللی معتبر تعیین میشوند. مهمترین شاخصها عبارتند از:
- تعداد مقالات منتشر شده: حجم تولید علمی پژوهشگر در نشریات معتبر.
- تعداد استنادات دریافتی: این شاخص مهمترین معیار است و نشاندهنده میزان تأثیرگذاری و اهمیت کارهای پژوهشگر در جامعه علمی است. ISC استنادات را از پایگاههای اطلاعاتی خود و همچنین از پایگاههای بینالمللی جمعآوری و تحلیل میکند.
- شاخص H-index: این شاخص همزمان تعداد مقالات و تعداد استنادات به هر مقاله را در نظر میگیرد و معیار مناسبی برای ارزیابی جامع پژوهشگر است.
- حضور در نشریات با ضریب تأثیر بالا: انتشار مقالات در نشریات برتر و دارای چارکهای Q1 و Q2.
- تولید محتوای با کیفیت: کیفیت و نوآوری در محتوای علمی تولید شده.
- تعداد اختراعات، کتب و سایر تولیدات علمی.
نحوه محاسبه این شاخصها بر اساس فرمولهای استاندارد علمسنجی صورت میگیرد و نتایج به صورت دورهای بروزرسانی میشوند. این فرآیند اطمینان میدهد که شناسایی پژوهشگران برتر بر اساس معیارهای عینی و قابل اندازهگیری انجام میشود.
چگونگی دسترسی به اطلاعات پژوهشگران برتر
اطلاعات مربوط به پژوهشگران برتر و پراستناد شناسایی شده توسط ISC از طریق وبسایت رسمی این مؤسسه در دسترس عموم قرار دارد. در بخشهای مربوط به “رتبهبندی” یا “پژوهشگران برتر”، لیستی از این نخبگان علمی به همراه مشخصات فردی (در صورت رضایت)، حوزه تخصصی، و خلاصهای از دستاوردهای علمی و شاخصهای علمسنجی آنها قابل مشاهده است. این اطلاعات به پژوهشگران دیگر امکان میدهد تا با نخبگان حوزه خود آشنا شوند، از تجربیات آنها بهره بگیرند و حتی زمینههای همکاری مشترک را بررسی کنند. این بخش همچنین میتواند منبعی غنی برای دانشجویانی باشد که به دنبال اساتید راهنما برای پایاننامههای خود هستند یا قصد دارند با الگوهای موفق علمی آشنا شوند. بهترین سایت دانلود مقاله و بهترین سایت دانلود کتاب، وبسایتهایی هستند که به کاربران امکان میدهند به مقالات این پژوهشگران دسترسی پیدا کنند، اما ISC به طور مستقیم اطلاعات مربوط به خود پژوهشگر و دستاوردهای کلی او را ارائه میدهد.
رتبهبندی دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی: ارزیابی عملکرد علمی
رتبهبندی دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی یکی از مهمترین خدمات ISC است که به ارزیابی جامع عملکرد علمی این مراکز میپردازد. این رتبهبندیها، ابزاری قدرتمند برای سیاستگذاران، مدیران دانشگاهی، پژوهشگران و دانشجویان فراهم میآورند تا وضعیت و جایگاه مؤسسات را درک کنند.
اهداف و اهمیت رتبهبندیهای ISC
ISC با هدف ارائه تصویری دقیق از عملکرد دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی در ایران و جهان اسلام، نظامهای رتبهبندی ملی و بینالمللی را طراحی و اجرا میکند. اهداف اصلی این رتبهبندیها عبارتند از:
- شناسایی نقاط قوت و ضعف: کمک به مؤسسات برای درک بهتر عملکرد خود و برنامهریزی برای بهبود.
- رقابت سالم: ایجاد فضایی برای رقابت سازنده میان دانشگاهها و تشویق آنها به ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش.
- اطلاعرسانی به دانشجویان: ارائه اطلاعات به دانشجویان برای انتخاب آگاهانه دانشگاه مناسب.
- کمک به سیاستگذاری: فراهم آوردن دادههای قابل اعتماد برای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و سایر نهادهای سیاستگذار برای تصمیمگیریهای کلان در حوزه علم و فناوری.
- ارتقای جایگاه بینالمللی: بهبود وضعیت علمی ایران و جهان اسلام در رتبهبندیهای جهانی از طریق شناسایی و تقویت نقاط قوت.
اهمیت این رتبهبندیها در آن است که با ارائه یک معیار عینی و شفاف، به افزایش پاسخگویی مؤسسات و ارتقای کیفیت کلی سیستم آموزش عالی و پژوهش کمک میکنند. همچنین با برجسته کردن دستاوردهای علمی، به دیده شدن هرچه بیشتر دانشگاههای منطقه در سطح جهانی کمک میکنند.
روششناسی رتبهبندی
روششناسی رتبهبندی ISC بر پایه مجموعهای از شاخصهای کلیدی و بینالمللی معتبر استوار است. این شاخصها به گونهای طراحی شدهاند که تمامی ابعاد فعالیتهای یک مؤسسه، از آموزش گرفته تا پژوهش و فناوری، را پوشش دهند. برخی از مهمترین شاخصها به شرح زیر است:
- آموزش: شامل کیفیت آموزش، نسبت استاد به دانشجو، تعداد دانشجویان در مقاطع تحصیلات تکمیلی و…
- پژوهش: شامل تعداد مقالات نمایه شده در پایگاههای معتبر، تعداد استنادات، تولیدات علمی مشترک، و کیفیت مجلات منتشر شده توسط دانشگاه.
- فناوری و نوآوری: شامل تعداد اختراعات، ارتباط با صنعت، درآمد حاصل از فعالیتهای فناورانه و ثبت پتنت.
- فعالیتهای بینالمللی: شامل تعداد دانشجویان و اساتید بینالمللی، همکاریهای علمی بینالمللی و تفاهمنامهها.
- زیرساختها و امکانات: شامل آزمایشگاهها، کتابخانهها و تجهیزات آموزشی و پژوهشی.
شفافیت و دقت در فرآیند رتبهبندی از اصول اساسی ISC است. وزندهی به هر یک از این شاخصها به گونهای انجام میشود که تصویر جامع و واقعبینانهای از عملکرد مؤسسات ارائه شود. نتایج رتبهبندی به صورت عمومی منتشر شده و امکان مقایسه بین دانشگاهها را فراهم میآورد. این فرآیند به دانشگاهها کمک میکند تا با تحلیل نتایج، برای بهبود شاخصهای خود برنامهریزی کنند.
| شاخص اصلی | زیرشاخصهای کلیدی | اهمیت در ارزیابی |
|---|---|---|
| آموزش | کیفیت اساتید، نسبت استاد به دانشجو، نرخ فارغالتحصیلی | بالا |
| پژوهش | تعداد و کیفیت مقالات، استنادات، H-index، همکاریهای پژوهشی | بسیار بالا |
| فناوری و نوآوری | اختراعات، پتنتها، ارتباط با صنعت، درآمدزایی | متوسط تا بالا |
| فعالیتهای بینالمللی | اساتید و دانشجویان خارجی، تفاهمنامهها، مقالات مشترک بینالمللی | متوسط |
| اعتبار اجتماعی | سمینارها، همایشها، خدمات به جامعه | متوسط |
برگزاری کارگاههای آموزشی رتبهبندی
ISC به منظور توانمندسازی دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی برای بهبود جایگاه خود در رتبهبندیها، به صورت منظم کارگاههای آموزشی برگزار میکند. این کارگاهها با هدف آشنایی مدیران و کارشناسان دانشگاهی با روششناسی رتبهبندی، نحوه جمعآوری و ارائه دادهها، و راهکارهای عملی برای ارتقای شاخصهای مختلف طراحی شدهاند. در این کارگاهها، متخصصان ISC به تشریح جزئیات هر یک از شاخصها، نحوه محاسبه امتیازات و همچنین ارائه بهترین شیوهها (Best Practices) برای بهبود عملکرد میپردازند. این آموزشها به دانشگاهها کمک میکنند تا با درک عمیقتر از معیارهای ISC، استراتژیهای موثرتری را برای افزایش تولیدات علمی، ارتقای کیفیت آموزش، و توسعه فعالیتهای فناورانه خود اتخاذ کنند. نقش ISC در این زمینه، فراتر از صرفاً یک نهاد رتبهبندی کننده، به عنوان یک مشاور و تسهیلگر برای توسعه علمی مؤسسات است.
سایر خدمات و ابزارهای کاربردی ISC
علاوه بر خدمات اصلی نمایهسازی و رتبهبندی، ISC مجموعهای از خدمات و ابزارهای کاربردی دیگر را نیز ارائه میدهد که هر یک به نوعی در توسعه علم و فناوری و ارتباط مؤثرتر جامعه علمی با صنعت و جامعه نقش دارند.
ارزیابی و نمایهسازی همایشهای ملی و بینالمللی
یکی از خدمات مهم ISC، ارزیابی و نمایهسازی همایشها و کنفرانسهای علمی است. این کار به منظور کمک به پژوهشگران برای شناسایی همایشهای معتبر جهت ارائه مقالاتشان و همچنین کمک به برگزارکنندگان همایشها برای افزایش اعتبار و دیده شدن رویدادهایشان انجام میشود. اهمیت حضور یک همایش در لیست ISC در آن است که به پژوهشگران اطمینان میدهد مقالات ارائهشده در آن همایش از یک فرآیند داوری علمی و استاندارد عبور کردهاند و دارای اعتبار لازم هستند. برای برگزارکنندگان همایشها، نمایهسازی در ISC به معنای جذب مشارکتکنندگان بیشتر، ارتقای وجهه علمی و دسترسی به مخاطبان وسیعتر در سطح ملی و جهان اسلام است. ISC معیارهایی را برای پذیرش همایشها دارد که شامل کیفیت علمی سخنرانان، داوران و مقالات، سابقه برگزارکنندگان، و شفافیت فرآیند برگزاری میشود. خدمات ISC در این زمینه شامل ارائه مشاورههای لازم برای برگزارکنندگان جهت بهبود استانداردهای همایش و همچنین درج اطلاعات همایشهای نمایه شده در پایگاههای اطلاعاتی خود است.
نظام ایدهها و نیازها (نان – NAN)
نظام ایدهها و نیازها (نان) یک پلتفرم نوآورانه است که توسط ISC راهاندازی شده و با هدف ایجاد پلی ارتباطی بین صنعت، جامعه و دانشگاه عمل میکند. هدف اصلی سامانه نان، تسهیل فرآیند تبدیل ایدههای پژوهشی به محصولات و خدمات کاربردی و همچنین پاسخگویی به نیازهای واقعی صنعت و جامعه از طریق ظرفیتهای علمی دانشگاهها است. نحوه عملکرد نان به این صورت است که ابتدا نیازهای فناورانه و پژوهشی صنایع و سازمانها در این سامانه ثبت میشود. سپس پژوهشگران، دانشجویان و اساتید میتوانند ایدههای نوآورانه خود را برای حل این نیازها یا تبدیل آنها به فرصتهای جدید در سامانه ارائه دهند. این پلتفرم با تطبیق ایدهها با نیازها، زمینه را برای شکلگیری پروژههای تحقیقاتی و فناورانه مشترک فراهم میآورد. نان نقش مهمی در کاهش فاصله میان نظریه و عمل، تجاریسازی دانش و حرکت به سمت اقتصاد دانشبنیان ایفا میکند. این سامانه به طور مؤثری به تحقق شعار “دانشگاه کارآفرین” کمک میکند و فرصتهای جدیدی برای همکاری و توسعه ایجاد مینماید.
درگاه آشنایی با نخبگان و آیندهسازان (دانا – DANA)
درگاه آشنایی با نخبگان و آیندهسازان (دانا) یکی دیگر از ابزارهای استراتژیک ISC است که با هدف شناسایی، معرفی و حمایت از استعدادهای برتر و نخبگان علمی کشور و جهان اسلام ایجاد شده است. هدف از ایجاد دانا، فراهم آوردن بستری برای کشف و پرورش ظرفیتهای انسانی برجسته در حوزههای مختلف علم و فناوری است. دانا امکاناتی را برای ثبت اطلاعات نخبگان، دستاوردهای علمی و پژوهشی آنها، و همچنین ارتباط با سایر پژوهشگران و نهادهای حمایتی فراهم میآورد. این درگاه به نخبگان کمک میکند تا دیده شوند، به فرصتهای شغلی و پژوهشی بهتری دست یابند و از حمایتهای مادی و معنوی بهرهمند شوند. همچنین، دانا میتواند به عنوان یک منبع اطلاعاتی ارزشمند برای سیاستگذاران و سازمانها عمل کند تا با شناسایی نخبگان، از توانمندیهای آنها در راستای توسعه ملی و منطقهای استفاده بهینه کنند. این سامانه نقش مهمی در جلوگیری از فرار مغزها و ایجاد محیطی جذاب برای فعالیتهای علمی و پژوهشی در داخل کشور دارد.
تفاهمنامهها و همکاریهای بینالمللی
ISC به منظور گسترش دیپلماسی علمی و تقویت تعاملات منطقهای، تفاهمنامهها و همکاریهای متعددی را با کشورهای اسلامی و سازمانهای بینالمللی منعقد کرده است. این همکاریها با هدف تبادل تجربیات، ارتقای جایگاه علمی مشترک، و اجرای پروژههای پژوهشی مشترک صورت میگیرد. به عنوان مثال، ISC با دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی در کشورهایی مانند مالزی، ترکیه، مصر و پاکستان تفاهمنامههای همکاری امضا کرده است. این تفاهمنامهها معمولاً شامل بندهایی برای تبادل اطلاعات و دادههای علمی، برگزاری کارگاههای آموزشی مشترک برای ارتقای توانمندیهای علمسنجی، و ارائه مشاوره به این کشورها در زمینه رتبهبندی دانشگاهها و نمایهسازی نشریات است. این فعالیتها نه تنها به افزایش همکاریهای علمی در جهان اسلام کمک میکند، بلکه به تقویت نقش ISC به عنوان یک مرجع معتبر بینالمللی در حوزه علمسنجی و پایش علم و فناوری منجر میشود. این تعاملات بینالمللی، به ISC امکان میدهد تا از بهترین شیوههای جهانی در زمینه علمسنجی بهره گیرد و خدمات خود را به طور مستمر ارتقا دهد.
ایجاد پایگاههای اطلاعاتی منحصر به فرد و ابزارهای تحلیلی اختصاصی، ISC را به یک بازیگر کلیدی در اکوسیستم علم و فناوری جهان اسلام تبدیل کرده است.
نقش و تأثیر ISC بر توسعه علم و فناوری
مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) فراتر از یک سازمان جمعآوری و تحلیل داده، نقشی محوری در توسعه و پیشرفت علم و فناوری در ایران و سراسر جهان اسلام ایفا میکند. تأثیرگذاری این مؤسسه در ابعاد مختلف قابل مشاهده است.
پایش و رصد جایگاه علمی کشور
یکی از اساسیترین وظایف ISC، پایش و رصد مستمر جایگاه علمی ایران در سطح ملی، بینالمللی و در میان کشورهای اسلامی است. ISC با جمعآوری و تحلیل دادههای مربوط به تولیدات علمی، استنادات، تعداد پژوهشگران پراستناد و رتبهبندی دانشگاهها، گزارشهای مستمری از آخرین دستاوردهای علمی کشور ارائه میدهد. این گزارشها شامل تحلیل روند رشد علمی، مقایسه با کشورهای پیشرو، و شناسایی حوزههای دارای مزیت رقابتی است. به عنوان مثال، اگرچه پایگاههای بینالمللی امکان دانلود مقاله و دانلود کتاب را فراهم میکنند، ISC با تمرکز بر محتوای بومی و منطقهای، دیدگاه عمیقتری را در مورد پیشرفتهای علمی این مناطق ارائه میدهد. این پایش دقیق، به مسئولان امکان میدهد تا از وضعیت موجود آگاه شده و برنامههای توسعهای خود را بر اساس اطلاعات مستند و بهروز تنظیم کنند. ISC همچنین با معرفی رتبههای علمی کشور و دانشگاهها در بخشهای مختلف، به ارتقای روحیه خودباوری علمی و تشویق به تلاش بیشتر کمک میکند.
کمک به سیاستگذاریهای کلان علمی
دادهها و تحلیلهای ارائه شده توسط ISC، منبعی حیاتی برای سیاستگذاران و تصمیمگیران در حوزه علم، تحقیقات و فناوری است. با ارائه شاخصهای قابل اعتماد و گزارشهای تحلیلی، ISC به مسئولان کمک میکند تا:
- اولویتبندی حوزههای پژوهشی: شناسایی حوزههایی که نیاز به سرمایهگذاری بیشتر دارند یا پتانسیل رشد بالایی را از خود نشان میدهند.
- ارزیابی برنامهها و طرحها: بررسی اثربخشی سیاستها و برنامههای گذشته در حوزه علم و فناوری.
- تخصیص منابع: تصمیمگیری آگاهانه در مورد تخصیص بودجه و امکانات به دانشگاهها و مراکز پژوهشی.
- تعیین اهداف ملی: فرموله کردن اهداف واقعبینانه و قابل دسترس برای توسعه علمی کشور.
این اطلاعات به شفافیت بیشتر در فرآیندهای سیاستگذاری کمک کرده و زمینه را برای اتخاذ تصمیماتی فراهم میآورد که مبتنی بر شواهد علمی و آمار دقیق هستند. از این رو، ISC نقش یک بازوی تحلیلی و اطلاعاتی را برای نظام علمی کشور ایفا میکند.
ارتقای کیفیت و کمیت پژوهش در ایران و جهان اسلام
فعالیتهای ISC به طور مستقیم و غیرمستقیم بر ارتقای کیفیت و کمیت پژوهش در ایران و جهان اسلام تأثیرگذار است. با نمایهسازی نشریات معتبر و معرفی پژوهشگران برتر، ISC استانداردهای نشر علمی را بالا میبرد و به محققان انگیزه میدهد تا کارهایی با کیفیت بالاتر تولید کنند. رتبهبندی دانشگاهها، رقابتی سازنده را میان مؤسسات ایجاد میکند که نتیجه آن بهبود زیرساختهای پژوهشی و افزایش کیفیت مقالات و تحقیقات است. همچنین، دسترسی آسان به پایگاههای علمی ISC، به پژوهشگران کمک میکند تا از آخرین یافتههای علمی مطلع شده و از تکرار کارهای گذشته اجتناب کنند. این دسترسی شامل فرصتهای برای دانلود مقاله از منابع معتبر است که میتواند در پیشبرد پژوهشها بسیار موثر باشد. همکاریهای بینالمللی نیز به تبادل دانش و افزایش کیفیت پژوهشهای مشترک منجر میشود. در نهایت، ISC با ایجاد یک اکوسیستم علمی شفاف و مبتنی بر داده، به طور پیوسته کیفیت و حجم تولیدات علمی را در منطقه بهبود میبخشد.
نتیجهگیری
مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) به عنوان نهادی محوری، نقشی بیبدیل در رصد، ارزیابی و ارتقای جایگاه علمی ایران و جهان اسلام ایفا میکند. از نمایهسازی دقیق نشریات و ارزیابی تأثیرگذاری آنها گرفته تا رتبهبندی دانشگاهها و شناسایی پژوهشگران برتر، تمامی فعالیتهای ISC به افزایش شفافیت، کیفیت و کمیت تولیدات علمی منطقه کمک میکند. این مؤسسه با فراهم آوردن پایگاههای علمی غنی، ابزارهای نوآورانه مانند سامانههای نان و دانا، و همچنین با تقویت همکاریهای بینالمللی، به جامعه علمی فرصتهای بیشماری برای رشد و توسعه ارائه میدهد. آشنایی کامل با آنچه باید درباره فعالیت ها و خدمات ISC بدانیم و بهرهبرداری حداکثری از امکانات این مؤسسه، برای هر استاد، دانشجو، پژوهشگر و سیاستگذار علمی، گامی اساسی در مسیر پیشرفت و تعالی علم و فناوری خواهد بود. ISC نه تنها یک مرجع اطلاعاتی است، بلکه نیروی محرکهای برای حرکت به سوی آیندهای دانشبنیانتر و روشنتر در جهان اسلام محسوب میشود.
پرسشهای متداول
آیا ISC فقط نشریات فارسی را نمایهسازی میکند؟
خیر، ISC علاوه بر نشریات فارسی، نشریات علمی معتبر منتشر شده به زبانهای دیگر در کشورهای اسلامی، به ویژه عربی و انگلیسی را نیز نمایهسازی میکند.
چگونه میتوانم وضعیت رتبهبندی دانشگاه خود را در ISC بررسی کنم؟
شما میتوانید با مراجعه به بخش “رتبهبندی” در وبسایت رسمی ISC، لیست دانشگاههای رتبهبندی شده و جزئیات مربوط به جایگاه هر دانشگاه را مشاهده کنید.
برای ارسال ایده به سامانه نان ISC چه پیشنیازهایی لازم است؟
برای ارسال ایده به سامانه نان، ابتدا باید در این سامانه ثبتنام کرده و سپس ایدههای خود را مطابق با فرمتهای مشخص شده و متناسب با نیازهای اعلام شده صنعت یا جامعه، ارائه دهید.
تفاوت اصلی ISC با پایگاههای استنادی بینالمللی مانند Scopus و Web of Science در چیست؟
تفاوت اصلی در تمرکز ISC بر تولیدات علمی کشورهای اسلامی و محتوای بومی آنهاست، در حالی که پایگاههای بینالمللی پوشش گستردهتری از مقالات و نشریات جهانی (اغلب به زبان انگلیسی) را ارائه میدهند.
چگونه میتوان از طریق ISC با پژوهشگران برتر یک حوزه خاص ارتباط برقرار کرد؟
در بخش “پژوهشگران برتر” وبسایت ISC، اطلاعاتی از پژوهشگران پراستناد منتشر میشود که از طریق آن میتوانید با مشخصات و حوزه فعالیت آنها آشنا شده و در صورت نیاز، برای برقراری ارتباط با بخش مربوطه در ISC تماس بگیرید.
آیا شما به دنبال کسب اطلاعات بیشتر در مورد "آنچه باید درباره فعالیت ها و خدمات ISC بدانیم" هستید؟ با کلیک بر روی عمومی, کسب و کار ایرانی، به دنبال مطالب مرتبط با این موضوع هستید؟ با کلیک بر روی دسته بندی های مرتبط، محتواهای دیگری را کشف کنید. همچنین، ممکن است در این دسته بندی، سریال ها، فیلم ها، کتاب ها و مقالات مفیدی نیز برای شما قرار داشته باشند. بنابراین، همین حالا برای کشف دنیای جذاب و گسترده ی محتواهای مرتبط با "آنچه باید درباره فعالیت ها و خدمات ISC بدانیم"، کلیک کنید.